Het noemen van het woord “staatscommissie” als aanbeveling in bestuurlijke akkoorden van ouderenzorg (blog) en zorg & welzijn (blog/blog/blog) vraagt om nadere uitleg en invulling. Want ja, hoe gaat instelling van deze onafhankelijke commissie eruitzien? Met welke opdracht? Met welke leden?

Het zijn wel ónze zorgbestuurders, tezamen 16 zorgpartijen bij AZWA en 10 partijen bij het HLO (hier), die in overeenstemming met een aangenomen motie in de Tweede Kamer (hier) met dit advies komen.

Beperkingen verbonden aan huidige bestuurlijke akkoorden, zijn onder andere beschreven in deze column (column MC, Marcel Levi, 21 augustus 2025)….

Citaat uit column: “Maar erger nog is dat al dat papier nergens toe leidt. Echte problemen, zoals krapte aan personeel, onaanvaardbare wachttijden in de ggz, de onmogelijkheid om nieuwe initiatieven in het stelsel ondergebracht te krijgen, beschikbaarheid van geneesmiddelen, overbelaste huisartsenzorg, excessieve bureaucratie en aantrekkelijkheid van werken in de zorg worden simpelweg niet of nauwelijks geadresseerd. Met het IZA zijn we geen millimeter opgeschoten en zijn vooral vele miljoenen euro’s in de zakken van organisatieadviesbureaus zoals KPMG, PwC en Berenschot beland door hopeloos complexe aanvraagprocedures voor nieuwe initiatieven.”

En nu? Wat betreft de huisartsenzorg eerder mijn verwondering uitgesproken dat je niet in dezelfde maand op 8 september 2025 (hier) een bestuurlijk akkoord kunt ondertekenen met Team Overheid (VWS, IGJ, NZa en Zorginstituut Nederland) en tegelijkertijd op 30 september a.s. bij het CBb in beroep gaat tegen diverse Tariefbeschikkingen (hier/hier). De Zorgautoriteit mag dan een Zelfstandig Bestuursorgaan (hier) zijn, dat neemt niet weg dat in het bestuurlijk overleg AZWA, bij aanwezigheid van alle partijen met een kernbestuur, de perverse systematiek van tariefberekening (hier) kan worden ingeruild voor een variant die voor velen wél passend is voor praktijksituaties op werkvloeren (blog). Sterker, is deze bestuurstafel niet bij uitstek het gremium om, na 4 misrekeningen (2006, 2009/2010, 2015 en 2022) bij kostenonderzoeken, juist de systematiek van dit berekenen aan de kaak te stellen en te vervangen?

De tweede onzekerheid is het met Prinsjesdag opstellen van een Rijksbegroting 2026 door een demissionair kabinet, in bezit van nog maar 32 Kamerzetels (hier).

Als derde, de komende Tweede Kamerverkiezingen op 29 oktober 2025 (hier). Wat heeft een nieuw kabinet straks voor de hele zorgsector in petto, rekening houdend met drie items geldend voor alle ministeries/sectoren: doelen, uitvoerbaarheid en geld (hier/hier + hier/ + advies)? Is bijvoorbeeld met een nieuw kabinet dan nog het financiële AZWA-plaatje relevant (AZWA, pg.100 t/m 104)? Wie het weet, mag het zeggen.

Het instellen van een staatscommissie

Een staatscommissie is een onafhankelijke adviesgroep die de Nederlandse regering bijstaat. Ze wordt officieel ingesteld via een Koninklijk Besluit en heeft als taak om fundamenteel onderzoek te doen, kwesties van nationaal belang grondig te bestuderen en heldere, onderbouwde adviezen te formuleren. De staatscommissie voor de zorg zou dit jaar nog worden ingesteld ten behoeve van een “weerbare inrichting van het zorgstelsel” (AZWA-1/AZWA-2) en voor “ondersteuning van ouderen in diverse levensfasen” (in HLO).

NB: de letterlijke tekst over een staatscommissie uit de beide bestuurlijke akkoorden luidt…

Tekst m.b.t. Staatscommissie (HLO, 3 juni 2025, pg.9 en AZWA, 3 juli 2025, pg.114)

Wat is de afspraak? – VWS start een verkenning met als doel een betere afstemming van zorgwetten. – VWS treft de voorbereidingen voor de instelling van een staatscommissie die onderzoek gaat doen naar en met voorstellen komt voor een toekomstbestendige en weerbare inrichting van het zorgstelsel in Nederland. In deze verkenning wordt expliciet de ondersteuning en zorgondersteuning voor ouderen meegenomen. In beide trajecten…. *Wordt de samenhang bewaakt met de afspraken in dit HLO en het AZWA, en andere lopende trajecten zoals het houdbaarheidsonderzoek Wmo. De uitvoering van de in de beide akkoorden gemaakte afspraken mag door deze trajecten geen vertraging oplopen. *Wordt aangesloten bij de maatschappelijke ontwikkelingen en opgaven. Hiervoor zijn in dit hoofdstuk rode draden geformuleerd. *Hebben we oog voor de verschillende fasen in het ouder worden waarop de organisatie van ondersteuning en zorg moet aansluiten. *Vooruitlopend op eventuele aanpassingen van de zorgstelsels, geven we de beweging die al is ingezet in de praktijk verder vorm. Door onder meer de maatschappelijke dialoog over ouder worden (praat vandaag over morgen) te continueren. Notabene: deze dialoog is breed maatschappelijk. Wie gaat wat doen? – Bij de verkenning met als doel een betere afstemming van de zorgwetten betrekt VWS de betrokken organisaties in de sector, Team overheid en de VNG. – VWS treft voorbereidingen voor de inrichting van een staatscommissie voor onderzoek naar een effectief (meer borging voor kwetsbare ouderen) en efficiënt stelsel (zodat druk op arbeidsmarkt en de beschikbare middelen afneemt). Een staatscommissie is een onafhankelijke commissie in opdracht van het Kabinet. VWS zal de belanghebbende partijen betrekken bij deze voorbereidingen en de Staatscommissie adviseren om met de partijen betrokken bij het HLO in gesprek te gaan. Veldpartijen worden via de governance van het HLO goed geïnformeerd over de voortgang. Het is aan de staatscommissie te bepalen met wie ze spreken. Wat is het tijdpad? De voorbereidingen voor een en ander, waaronder de instelling van een staatscommissie, worden in 2025 getroffen. ================================================================================================ Staatscommissie (hier)  “In aanvulling hierop speelt dat in het kader van de Motie Krul (kamerstuk nummer: TK, 29389-nr. 138) door het kabinet een staatscommissie wordt ingericht ten behoeve van onderzoek naar een toekomstbestendige en weerbare inrichting van het zorgstelsel. VWS zal bij de opdrachtverlening aan deze staatscommissie de veldpartijen en andere overheidspartijen betrekken. In het kader van het IZA en het AZWA zal VWS bij de voorbereidingen van de staatscommissie uiteraard ook nadrukkelijk aandacht hebben voor de afspraken die daarin gemaakt worden.”

 Het benoemen van een staatscommissie is een terecht besluit…

Zowel ondersteuning aan ouderen (zie blogs onder) als de aanpak van het zorgstelsel zijn cruciale items van ‘nationaal belang’. Wat betreft de aanpak van de Zorgverzekeringswet, nog maar even deze blogs in herinnering gebracht…

22.10.2022: Zorgverzekeringswet: de aanloop en de macht van werkgevers (1) (80->50%+markt)

25.10.2022: Zorgverzekeringswet: de aanloop en politieke besluitvorming (2) (VNO/CDA/VVD)

27.10.2022: Zorgverzekeringswet: het resultaat, met nu nog 7 bespreekpunten (3) (politieke inzet)

04.09.2024: Zorgverzekeringswet wijzigen betekent eerst de noodzaak ervan inzien (update 2024)

Dit rechtvaardigt, mede gezien de vergrijzingsconsequenties (hier/hier/hier) en mede gezien de aangenomen Motie, een snelle benoeming van een staatscommissie.

Al in 2013 schreef ik een artikel waarin de noodzaak van integrale ouderenzorg aan de orde kwam…

Artikel 2013 (Medisch Contact, Anton Maes, 17 januari 2013, pg.163)

 

Ruim 12 jaar geleden waren er al dezelfde problemen (zie tekst in het artikel) als nu met HLO/AZWA beschreven. Zoals tekort aan seniorenwoningen, de noodzaak van een stelselherziening, probleem met betaalbaarheid, de beleidstendens van extramuralisering van zorg, de noodzaak van zorgcoördinatie en tot slot de integrale samenwerking en neiging tot decentralisatie, nu sinds IZA te duiden als regioreligie.

Hopelijk kan een staatscommissie een beleid voorstellen met een uitvoeringsplan op basis van een probleemanalyse, inclusief het benoemen en beschrijven van succes- en faalfactoren, binnen het hele traject, dus bij alle 8 processtappen, in één document beschreven (visie – missie – inhoud – organisatie/logistiek – noodzakelijk budget – bekostiging – tarifering – zorgcontract). 

In een recente column (n.a.v. haar boek) in Medisch Contact trekt auteur en huisarts Danka Stuijver over de huidige trage voortgang van zorgbeleid een interessante conclusie (Medisch Contact, 2 september 2025).

Citaten Danka Stuijver: “Stel naast de minister van VWS iemand aan met een stevig mandaat uit het zorgveld. Die moet dan over de regeringstermijnen heen – en los van de partijpolitiek – de grote lijnen uitzetten, de continuïteit van het zorgbeleid bewaken en korte metten maken met het ‘eeuwige gepolder’. De continuïteit is momenteel ver te zoeken in de politiek. Maar ik denk dat juist de zorg een superurgente behoefte heeft aan politieke continuïteit. Elke vier jaar – of zelfs elk jaar – is er een nieuwe zorgminister met een nieuwe politieke kleur. En telkens weer worden er zorgakkoorden afgesloten, met aansprekende termen, die eigenlijk steeds weer hetzelfde zijn – over zinnige zorg, passende zorg, waarde­gedreven zorg, enzovoort. Dat doen we eens in de zoveel tijd allemaal weer opnieuw. Maar we bereiken weinig met dat eeuwige gepolder. Daarom zou er iemand moeten worden aangesteld die over de politieke termijnen heen functioneert. Die losstaat van de partijpolitiek en veel vertrouwen geniet vanuit het zorgveld. Die zou dan doorzettingsmacht moeten kunnen gebruiken om daadwerkelijk verandering in te kunnen zetten.”

In 2013 eindigde mijn artikel in Medisch Contact als volgt…

Slottekst artikel 2013 (Medisch Contact, 17 januari 2013, pg.163)

… “Niemand twijfelt eigenlijk meer aan het nut van integrale ouderenzorg. Maar of dat gaat stroken met de overige maatregelen uit het regeerakkoord, zal van veel factoren afhangen. Wil het ouderenbeleid een succes worden, dan is het noodzakelijk om die factoren helder te benoemen en tegen elkaar af te wegen. Zijn de veranderingen in wetgeving, de inhoudelijke zorg, de motivatie van zorgverleners, de gewijzigde randvoorwaarden en de logistiek, in samenhang daadkrachtig genoeg om de juiste integrale ouderenzorg te leveren? De weging van deze factoren moet nu, tijdens de transitiefase, al gebeuren.”

Deze weging van genoemde factoren en de transitiefase had, nu twaalf jaar later in 2025, al lang afgerond moeten zijn.

Tot slot

Er zijn veel problemen in de zorg die snel nieuwe beleidskeuzes rechtvaardigen. Dat geldt in deze blog voor ‘ouderenzorg’ en een ‘weerbare inrichting van het zorgstelsel’.

Gezien de patstelling op veel punten is vanuit de Tweede Kamer (Motie Krul, 24 oktober 2024) een voorgedragen staatscommissie geadviseerd. Mits deze snel van start kan gaan, voorzien is van de juiste samenstelling, een heldere opdracht heeft, bestuurlijke steun en legitimiteit geniet en via het juiste mandaat gelijk doorzettingsmacht heeft, is er kans op een toekomstbestendig succes. Dit besluit kan niet wachten tot het aantreden van een nieuw kabinet.

Bij potentiële leden van een Staatscommissie denk ik zelf aan: Kim Putters (voorzitter), Jet Bussemaker en André Knottnerus (ervaring vanuit adviesorganen), Jochen Mierau (hoogleraar economie van de volksgezondheid) en aan ervaren zorgverleners zoals Jos de Blok (wijkverpleging/Buurtzorg), Danka Stuijver (huisarts/auteur-columnist), Marcel Levi (medisch specialist/voorzitter NWO), Manon Kleijweg (ouderenpsychiater/Recht op GGZ) en Nienke Nieuwenhuizen (specialist ouderengeneeskunde/wethouder).

Het omgekeerde geldt ook.  Zonder middelen of draagvlak blijft elk beleidsadvies een papieren werkelijkheid, zonder formele bevoegdheden of handhavingsinstrumenten ontbreken de tanden. Het wordt tijd om doorzettingsmacht te organiseren op basis van een degelijk fundament. Een onafhankelijke staatscommissie kan zorgdragen voor dit fundament.

Op een rapport (hier) van een staatscommissie over ouderenzorg en een weerbaar zorgstelsel, wat eerst publicitair uitgebreid wordt geprezen, maar wat vervolgens in de bureaulade of ‘iCloud’ belandt, zit niemand te wachten.

Transitie ouderenzorg in de Wet langdurige zorg: de laatste 6 jaar…

01.02.2019: Schaarste personeel bedreigt zorg (instroom, maar ook veel uitstroom)

06.02.2019: Minister: “kwaliteitskader geldt ook voor kleinschalige woonzorgvoorziening”

09.02.2019: De race tussen wonen en zorg (scheiden wonen en zorg, te kort aantal seniorwoning)

13.02.2019: Cliëntondersteuning: graag onafhankelijk en gratis (in wet: recht! Wlz en Wmo))

16.02.2019: Het wisselen van huisarts nader bekeken (ps: kwetsbare ouderen + Wlz)

21.02.2019: Term passende ouderenzorg blijkt toch verwarrend te zijn (kwetsbaren zijn allang bekend)

19.03.2019: Wachten op het wegwerken van wachtlijsten (treeknormen, zorgplicht, basispakket)

21.03.2019: Veranderingen medische zorg in kleinschalige woonzorgvoorziening (1): Wzd

23.03.2019: Veranderingen medische zorg in kleinschalige woonzorgvoorziening (2): financiën

26.03.2019: Veranderingen medische zorg in kleinschalige woonzorgvoorziening (3): team

25.04.2019: Uitstel ruimere integrale financiering binnen de Wet langdurige zorg (te duur)

08.05.2019: Mag aantal uren verpleging in palliatieve setting worden gemaximeerd? (1) (nee)

03.07.2019: Mag aantal uren verpleging in palliatieve setting worden gemaximeerd? (2) (nee)

06.07.2019: Geen ruimere indicatie voor tarief intensieve zorg bij een Wlz-zorgprofiel (alleen VV)

11.07.2019: Wordt onvrijwillige zorg (Wzd) straks wel vrijwillig gegeven?? (3 functies ingevuld?)

15.07.2019: Checklist bij huisartsenzorg en Wlz: acht vragen (puntenlijst alvorens inschrijving)

26.08.2019: Wlz ook voor permanent zorgintensieve GGZ-problematiek

06.09.2019: Wlz-indicatie mét behandeling en ANW-spoedzorg: des huisarts? (maar geen plicht)

26.09.2019: Stuwmeer van wachtenden met Wlz-indicatie (nog) niet op juiste plek (300.882)

28.09.2019: Wet zorg en dwang na jaren van discussie nu wel heel dichtbij (per 2020, functies?)

09.10.2019: SO en AVG, welkom in de Zorgverzekeringswet (per 2020, maar wel na verwijzing)

17.10.2019: De consequenties van wachten op plek in verpleeghuis (totaal 16.382)

08.11.2019: Gezocht: een bed voor verblijf, onderzoek of herstel (ELV, GRZ, verpl.huis, zkhs, respijt)

02.01.2020: Financiële staat: vraag/antwoord (12) (ELV-bed, oorzaken tekort, wachten verpleeghuis)

14.01.2020: Intramuraal beddentekort geeft extramuraal het ongemak (tekort verpleeghuisbed)

20.01.2020: Thuiswonende ouderen op weg naar hun zorg in 2030 (rapport Oud en zelfstandig 2030)

03.06.2020: Randvoorwaarden bij Wlz-zorg: vraag/antwoord bij het convenant (wlz en huisarts)

16.06.2020: Consequenties toename extramuraal gegeven Wlz-zorg: voor cliënt (1) (wachtenden)

18.06.2020: Consequenties toename extramuraal gegeven Wlz-zorg: voor HA en SO (2) (2 bronnen)

28.08.2020: Verpleeghuiscapaciteit: aanbod blijft achter bij vraag. Wat nu? (extramurale gevolgen)

17.09.2020: Bekostiging passende zorg in beweging: de verpleeghuiszorg (3) (te laag aanbod)

21.09.2020: Bekostiging passende zorg in beweging: de wijkverpleging (4) (cliëntprofiel versus uurtarief)

16.11.2021: Medisch generalistische basiszorg is bij Wlz niet automatisch huisartsenzorg

19.01.2022: Wat gaat radicale verandering van ouderenzorg eigenlijk inhouden? (start Rutte IV)

13.03.2022: Reflectie op speerpunten zorgkoers kabinet Rutte IV (1) (ouderenzorg = speerpunt 3)

15.03.2022: Reflectie op speerpunten zorgkoers kabinet Rutte IV (2) (personeelstekort = speerpunt 8)

17.05.2022: Opnieuw staat aanpak personele tekorten in zorg in de picture (TAZ:110.000/Gupta)

06.10.2022: Wie is verantwoordelijk bij taakafbakening Wlz-zorg? (Brief NZa/JGJ ivm zorgstagnatie)

07.12.2022: Zorg kwetsbare ouderen in de knel: qua beleid, qua uitvoering (1) (Rutte IV + IZA/huisvesting)

21.12.2022: Zorg kwetsbare ouderen in de knel: qua beleid, qua uitvoering (2) (Wlz/kleinschalig)

17.03.2023: Over personele tekorten en het daardoor niet krijgen van zorg (2 mln.burgers!)

23.03.2023: Ouderenzorg: hindernissen overgang kwaliteitskader naar kwaliteitskompas (Wlz)

18.04.2023: Zware verantwoordelijkheid voor regionale organisatie bij ouderenzorg (KWO-Wlz)

26.06.2023: Wlz-ouderenzorg bekeken door ministeriële bril (antw. minister blog op verzoek Kamercie.)

29.09.2023: Zorg voor kwetsbare ouderen: wie wat waar wanneer waarom en hoe (€+pers.+woon)

16.04.2024: Naast zorgverleners ook wetgever, toezichthouder, inkoper aan zet bij invulling medische Wlz-zorg

22.04.2024: Praktijkperikel: “De huisarts en Wlz in de praktijk van alledag” (huisarts + beschouwing)

24.05.2024: Beleidsmotto “Thuis als het kan”. Hoe wordt dat bepaald? (budget/pers./extramuraal/MGZ)

13.09.2024: Transitie Wet langdurige zorg: doel en aanpak nog onduidelijk (MGZ/PE/budget/CPB)

20.12.2024: Oplopend tekort zorgpersoneel. Juist nú bezuiniging op opleidingen?… (begroting)

18.02.2025: Maak voor palliatieve zorg (thuis) één landelijk dekkende regeling (dwalen i/e regelwoud)

24.03.2025: Korting budget wijkverpleging met geen reden goed te praten (165 mln.begrotingsgat)

03.06.2025: Budgetonderschrijding IZA-sectoren vooral zichtbaar bij wijkverpleging (€€Rijk/AR)

11.06.2025: Hoofdlijnenakkoord ouderenzorg biedt oudere Wlz-verzekerde (veel) onzekerheid