Er mag eigenlijk wel gesproken worden van een snoeihard oordeel, omdat de VNG (Vereniging Nederlandse Gemeenten) over het wetsvoorstel Reikwijdte Jeugdwet tijdens de internetconsultatie als volgt adviseert (citaten VNG, 9 april 2026): “wij verzoeken het rijk met klem om het wetsvoorstel pas verder in proces te brengen richting Raad van State en Tweede Kamer, als het wetsvoorstel langs bovenstaande lijnen (AM: zie afbeelding onder blogtitel met 3 fundamentele bezwaren) is aangepast” en “maak pas op de plaats om te komen tot meer fundamentele keuzes” en “zoals de Jeugdautoriteit ook stelde in de Stand van de Jeugdzorg 2025: ‘in het afgelopen decennium zijn drie terugkerende patronen te herkennen. We maken geen keuzes, we blijven op elkaar wachten en we voeren het ongemakkelijke gesprek niet’. Onze jeugd verdient het dat we dit gesprek wél aangaan.”
Het standpunt van de VNG is in die zin belangrijk, omdat zij zorginkoper zijn van zorg uit de Jeugdwet (hier/hier).
Even vooraf…
Landelijk is de Hervormingsagenda Jeugd 2023-2030 het beleidskompas. De voortgang wordt bewaakt door de commissie van Ark (hier).
De wet Reikwijdte van de jeugdhulpplicht beoogt reikwijdtebeperking, want zo melden de rapporten niet alles bij jeugdhulp is een zorgprobleem. Verder…
- Heeft 1 op de 7 jeugdigen jeugdhulp (in 2015: nog 1 op 10).
- Lopen de kosten van jeugdzorg op tot 7,5 miljard euro (2025), voor 2028 wordt 10,4 miljard verwacht, waardoor gemeenten dat jaar dan 3,2 miljard tekortkomen.
- Zijn er sinds start Jeugdwet 1500 nieuwe organisaties bijgekomen (totaal nu 6000).
- Wordt een gemiddelde trajectduur van jeugdhulp berekend op 403 dagen.
- Als je pech hebt, als de hulp na het 18de jaar niet wordt overgenomen, dan stopt de jeugdzorg.
- Ook de constatering, net als bij de volwassen GGZ, dat “lichte” problematiek beter wordt geholpen dan “zware” problematiek, is pijnlijk (Kamerbrief over complexe problematiek, 15 april 2026).
Reikwijdte en afbakening in de jeugdzorg moet duidelijkheid brengen wie recht heeft op welke zorg, onder welke wet, en wie die zorg betaalt.
De rode draad…
Op uitvoeringsniveau ligt wat mij betreft de rode draad bij jeugdzorg binnen 5 stelselwetten bij 3 uitgangspunten en 8 processtappen. In een plaatje…
In tekst…
Allereerst tijdig geleverd integrale gezinsgerichte steun aan jeugdigen in de eigen leefomgeving (1). Eerst een nulde lijn (digitaal of netwerk), met nadien laagdrempelige basiszorg, met een professioneel interdisciplinair wijkteam in nabijheid, zich houdend (hier/hier/hier) aan landelijke kwaliteitsstandaarden (2). Betrek jongeren/ouders bij te maken keuzes voor hun eigen hulp, en bij beleidsontwikkeling richting landelijke kwaliteitsborging, door hen een betere rechtspositie (hier/hier/hier + hier + hier) te geven (3).
Bij professionele zorg in de wijk kan een Stevig Lokaal Team (SLT), in overeenstemming met de VNG-wens zeker een bijdrage leveren aan juiste zorg. Maar daar zijn wel randvoorwaarden aan verbonden.
Wat meldt de VNG hier zelf over in hun kritische brief over de wet Reikwijdte? De VNG is zelf opmerkelijk kritisch over de doelstelling van wet Reikwijdte en de beoogde rol daarbij van de SLT. Zie tekst in een onderstaand plaatje samengevat:
Convenant ‘Stevige lokale teams’ (23 maart 2026) én Internetconsultatiebrief (VNG-tekst, 9 april 2026, pg. 5/18)
Het convenant bevat samenwerkingsafspraken van gemeenten, rijksoverheid en zorginstellingen in de jeugdzorg. Het SLT moet jeugdhulp, maatschappelijke ondersteuning, werk en inkomen, dus ook het sociale domein, en andere voorzieningen met elkaar verbinden. Waarbij het SLT ook voor veel inwoners het eerste aanspreekpunt voor hulp en ondersteuning zal zijn of worden. De recente convenantafspraken bouwen voort op het ‘Richtinggevend Kader Toegang, Lokale Teams en Integrale Dienstverlening’ (VNG, februari 2025). Daarin stond beschreven wat inwoners en samenwerkingspartners mogen verwachten van lokale teams, zoals een herkenbaar aanspreekpunt, brede expertise en goede samenwerking met andere organisaties.
De VNG-kritiek nu houdt in dat er met de Wet Reikwijdte (citaat) “geen samenhangend geheel van (stelsel)keuzes, sturingsprincipes en instrumentarium voorligt dat de hulp aan kinderen, jongeren en gezinnen beter én beheersbaar maakt.”
Beschouwing
Het grote minpunt is dat de belangen van de centrale en decentrale overheid niet parallel lopen. Centraal bepaalt eisen en budget, decentraal krijgt de burgers op bezoek en mag het uitzoeken en uitvoeren.
Afbakening kan als ‘reikwijdtebeperking’ het eigen centrale belang dienen (zie dat vrijwel alle Kamerbrieven jeugdzorg gaan over…: te veel en/of te duur). Maar met afbakening wordt niet vooraf de reële zorgvraag geïnventariseerd of het derde punt van de rode draad gerespecteerd: de rechtspositie van kind en ouder(s).
De VNG meldt zelf (pg.3/18) dat “de opdracht aan gemeenten om kwalitatief en kwantitatief een toereikend aanbod te bieden – feitelijk een open einde opdracht – intact blijft.”
Zo ziet de VNG de het einde van de potentiële vraag naar jeugdhulp nog niet in zicht. Bijvoorbeeld het percentage jongvolwassenen met angst- en depressieklachten lag in 2015 op 37,5% en was in 2024 opgelopen tot 52% (pg.4/18).
*Reorganisatie
Ook aan een reorganisatie zal niet te ontkomen zijn met 1 nog niet voor jeugdzorg geïntegreerde centrale overheid (HiP), met 342 gemeenten met hun eigen postcodezorg, met nu 41 jeugdregio’s voor specialistische zorg, met 38 jeugdgezondheidszorgorganisaties en 25 gemeentelijke gezondheidsdiensten (hier) alwaar 14% van de gemeenten zelfs hun totale jeugdgezondheidszorg hebben ondergebracht (hier, 28 januari 2026) en anderzijds 10% van de gemeenten geen enkele JGZ-taak. Citaat auteur van dit artikel: “Deze verschillen in organisatievormen leveren in de reguliere situatie extra werk en knelpunten op, maar zeker ten tijde van een crisis (b.v. een epidemie) is meer uniformiteit nodig en sturing door GGD.”
*SLT
Dan het SLT. De opdracht aan het SLT zal vooraf duidelijk moeten zijn. Afbakening of onafhankelijk passende zorg? Het SLT wordt gezien als de regisseur op gezinsniveau om de Hervormingsagenda Jeugd uit te voeren. Naast taakstelling blijft ook de samenstelling van het team veel te vaag: welke professionele disciplines moeten er verplicht in een SLT zitten? Nu meldt de VNG zelf: “het lokale team bestaat uit hulpverleners van verschillende disciplines” (pg.11/18). Als de ambitie is jeugdzorg en ook het sociale domein te borgen, is bij dit brede aanbod ook een brede samenstelling van het SLT noodzakelijk (blog), zonder (vooraf) de garantie dat de instroom vermindert en/of de kosten zullen terugdringen.
Eigenlijk moet je vaststellen dat het SLT niet van start kan voordat de reikwijdte jeugdhulp zorginhoudelijk en organisatorisch beter is geconcretiseerd en vastgelegd (stap 3 en 4). Daarna pas kunnen ook de kosten objectiever worden berekend (stap 5).
Het afbakenen van jeugdhulp en/of budgettaire triage kan leiden tot onterechte uitstel van noodzakelijke zorg en zelfs tot het overgaan van vrijwillige zorg naar gedwongen zorg. Niet voor niets is de rechtspositie van de jeugdige in mijn rode draad opgenomen! Niet voor niets meldt de VNG in hun slotbetoog het belang van samenhang tussen juridische aspecten, financiering, triage en kwaliteit (pg.6/18). We gaan het voor de doelgroep, 1 op 5 inwoners is jonger dan 18 jaar, zien.
*Verwijsmandaat
Het wetsvoorstel Reikwijdte maakt samenwerkingsafspraken tussen gemeenten en medische verwijzers wederkerig (pg.15/18). Maar het wetsvoorstel beschrijft ook de mogelijkheid om de verwijsbevoegdheid op termijn meer te verleggen naar de lokale teams (artikel 2.26 op pg.15/18). Landelijk verloopt ongeveer een derde van de verwijzingen via de huisarts, in sommige gemeenten zelfs de helft.
Allereerst hebben huisartsen hun zorgen geuit over de voorgenomen afbouw van het verwijsrecht van artsen in het wetsvoorstel Reikwijdte Jeugdwet (Huisartsen: hier/hier, 2 april 2026). Immers deze afbouw zou lijnrecht indruisen tegen de professionele autonomie van de arts en het toepassen van de professionele standaarden en richtlijnen belemmeren.
Daarnaast is het in strijd met hetgeen eerder is afgesproken (blog, 2017/blog, 2018).
Bovendien is onduidelijk hoe de verantwoordelijkheidsdeling en aansprakelijkheid (dan) is geregeld, bijvoorbeeld bij medische aspecten van het jeugdzorgprobleem. Kortom, torn maar niet aan het verwijsrecht van de huisarts. Zorg liever als gemeente voor een sterk SLT waar (huis)artsen mee kunnen samenwerken (hier, 3 juli 2025), zorg voor integratie met hulp uit de Wet publieke gezondheid, de Wet maatschappelijk ondersteuning, de Leerplichtwet en onderwijswetgeving en zorg voor een naadloze overgang van zorg voor adolescenten vanaf 18 jaar naar de Zorgverzekeringswet en andere stelselwetten (hier/hier + Radar, 20 april 2026).
Ook de jeugdartsen, kinderartsen en kinderpsychiaters benoemden het belang van het punt van het verwijsrecht (hier/hier).
*Standpunt werkgevers (‘zorginstellingen’)
Jeugdzorg Nederland is een werkgeversorganisatie met 110 leden die jeugdhulp, jeugdbescherming en jeugdreclassering bieden. Dat ledenaantal is nog geen 10% van het totaal aantal jeugdzorgorganisatie (hier), wel zijn alle gecertificeerde instellingen voor jeugdbescherming en jeugdreclassering aangesloten (hier).
Deze werkgeversorganisatie presenteerde recent haar visiestuk over jeugdzorg (Jeugdzorg NL, 11 maart 2026). Met als titel “Versterk en beperk”. Het woord “Versterk” heeft betrekking op het versterken van specialistische hulp voor gezinnen die dat nodig hebben. Het woord “Beperk” betreft gebruik en kosten van de jeugdzorg door (citaat) “scherper te kiezen waar we wel van zijn en waar anderen aan zet zijn, in te zetten op slimme preventie, beter aan te sluiten bij school, de buurt en kinderopvang en te stoppen met hulp die niet werkt.”
Het lijkt mij niet wenselijk als een groep werkgevers de reikwijdte/afbakening jeugdhulp vaststellen en kosten van jeugdzorg berekenen. Meedenken mag altijd natuurlijk…
Jeugdzorg Nederland houdt wel een warm pleidooi voor de lokale inzet van een SLT. Citaat (hier, 23 maart 2026): “Goed ingerichte lokale teams vormen een laagdrempelige, stevige en breed werkende voorziening dicht bij inwoners. Ze zijn stevig ingebed in de lokale context, werken vanuit breed kijken & breed handelen en onderhouden nauwe samenwerking met partijen in de sociale en pedagogische basis en met de specialistische hulp.”
Tot slot
De mogelijkheid tot internetconsultatie voor het wetsvoorstel Reikwijdte van de jeugdhulpplicht is 13 april 2026 beëindigd. Verder worden bij het wetsvoorstel meegenomen de gemaakte uitvoeringstoetsen en de adviezen van de Inspectie Gezondheidzorg en Jeugd (hier), de Kinderombudsman (hier, 10 april 2026) en het Adviescollege toetsing regeldruk (ATR, 15 april 2026).
De aangepaste versie gaat dan volgens de bekende route eerst naar de Raad van State en Tweede Kamer.
Naast het Wetsvoorstel Reikwijdte is al wel sinds 1 januari 2026 de Wet verbetering beschikbaarheid jeugdzorg operationeel. Deze wet stelt extra eisen gesteld aan de bestuursstructuur (intern toezichthouders) en aanvullende eisen aan financiële bedrijfsvoering van jeugdhulpaanbieders. Regionale samenwerking krijgt met deze wet een meer een dwingend karakter. Gemeenten worden in deze wet verplicht in 41 jeugdregio’s een samenwerkingsverband op te richten (‘jeugdregio’) om aldaar specialistische jeugdzorg in te kopen en een regiovisie te ontwikkelen.
Ook het wetsvoorstel integere bedrijfsvoering zorg- en jeugdhulpaanbieders (Wibz/blog) zal extra voorwaarden en verplichtingen stellen aan de bedrijfsvoering van aanbieders.
Het vierde wetsvoorstel zal te zijner tijd gaan over het instellen van een vergunningsplicht voor jeugdhulpaanbieders.
Blijkbaar wordt het aantal van ruim 13.000 aanbieders (terecht) als te ruim beoordeeld, en ook vindt de overheid het dossier “Jeugdzorg in het rood”, ook terecht, te groot.
NB:
Plaatje 1: (onder titel): via AI met 3 kernbezwaren VNG-brief over wetsvoorstel Reikwijdte
Plaatje 2: eigen docentmateriaal met rode draad jeugdzorgbeleid + stappenplan uitvoering
Plaatje 3: Convenant SLT + commentaar uit VNG-brief over wetsvoorstel Reikwijdte
Eerdere blogs over jeugd, jeugdhulp en 10 jaar Jeugdwet
25.02.2014: De nieuwe Jeugdwet ziet het levenslicht (lange aanloop naar 2015…)
17.04.2017: Contractering bij decentralisatie: vastlopen in bureaucratie (en matige waardering)
08.06.2017: Kinderpsychiaters luiden de noodklok: zo kan het niet verder met de jeugd-GGZ
18.12.2017: Huisarts heeft verwijsrecht binnen de Jeugdwet (moet steeds herhaald worden…)
09.01.2018: Relatie opleidingsniveau en levensverwachting ongezond innig (risico lage SES)
05.02.2018: Evaluatie Jeugdwet vraagt snel om vervolgacties (trage transformatie na 3 jaar)
05.02.2018: Praktijkondersteuning huisartsenzorg is onmisbaar (o.a. jeugd-GGZ)
11.10.2018: De transformatie van de jeugdzorg: een magere tussenstand (alweer mager…)
10.11.2018: Alleen met interventies zijn problemen in achterstandswijken oplosbaar (verschillen)
07.12.2018: Maak ook bewegen en lichaamshouding van jeugd onderdeel van preventie
10.01.2019: Aanbevelingen voor betere uitvoering van Jeugdwet (“aanbestedingswaanzin”)
26.01.2019: Modern functionerend wijkteam vraagt om andere randvoorwaarden (CPB/wijkteam)
12.02.2019: Financiering PO-jeugd valt onder twee wetten (Zvw: psyche en Jeugdwet: psychiatrie)
18.03.2019: Wachten op het wegwerken van wachtlijsten (zorginkoopplicht t.o.v. premiebetaler)
04.07.2019: Samenhang is ZINVOL: Zorgwetten + Inhoud + Nastreven + Voorwaarden + Organisatie + Logistiek
11.07.2019: Wordt onvrijwillige zorg straks wel vrijwillig gegeven? (hopelijk wel…, Wzd)
20.07.2019: Méér tijd voor patiënt: van incidenteel naar structureel (voor huisarts beschikbaar)
19.08.2019: Armoede, een weg te werken schandvlek (een voedingsbodem voor slecht ouderschap enz.)
02.09.2019: Wie de toekomst koestert, zet in op jeugd (zorgelijke punten bij jeugd)
12.11.2019: Les van Jeugdwet: van decentralisatie (weer) richting recentralisatie (goede weg terug)
27.12.2019: Financiële staat: vraag/antwoord (09) (GGZ, POH-GGZ, Jeugdwet, extra werk ANW)
26.05.2020: Inzet ondersteuner integreert jeugdzorg beter (multicausale problemen, in dienst gemeente)
09.07.2020: Preventie: een moeizame tocht van wieg tot graf (school, werk, thuis, ook sociaal)
07.09.2020: Voor beter aanbod gezonde kindervoeding is daadkracht nodig (Unicef-onderzoek)
18.03.2021: Ook passende jeugdzorg op zoek naar passende bekostiging (Jeugdwet + VNG/IGJ)
06.04.2021: Jeugd-GGZ: het kind van de rekening (noodklok JA, sector + VNG + gedupeerden)
29.04.2021: Met beide benen op de grond en de handen uit de mouwen (Jeugdwet-GGZ)
21.05.2021: Denktank Jeugdsprong presenteert kabinet nieuw advies over jeugdzorg (10 pnt)
15.03.2022: Reflectie op speerpunten zorgkoers kabinet Rutte IV (2) (Jeugdwet = speerpunt 9)
12.04.2022: Staatssecretaris: preventie “een tandje bijschakelen”, wat betekent dat? (kabinet!)
15.04.2022: Zet jeugdzorg op plek een, twee en drie (beleid: 5 basisprincipes + 5W1H uitvoering)
01.11.2022: Inspirerende artsen (09): Nico van der Lely (jeugd en alcohol + poli’s)
11.09.2023: Zet in IZA primaire zorg centraal, niet het schaalniveau van organiseren (regio)
21.09.2023: Inspirerende artsen (10): Anita Vreugdenhil
09.11.2023: Informatie Schijf van Vijf blijft nuttiger dan hernieuwde Nutri-Score (tbv gezondheid)
28.05.2024: Onderzoeksresultaten vapen bij jongeren moet politiek wakker schudden (gifstof)
22.10.2024: Een vuiltje aan de lucht (over luchtkwaliteit, nieuwe EU-normen conform WHO)
29.10.2024: Een regionaal samenwerkingsverband eerste lijn: wens of noodzaak? (ELZ-RESV)
05.11.2024: Fietsen is gezond, vooral op een gewone fiets (37% fietsslachtoffers rijdt een e-bike)
18.11.2024: De Jeugdwet bestaat 10 jaar. En nu? (Hoe verder na wetgeving, rapporten en HAJ?)
11.12.2024: Gezondheidsbescherming jeugd tegen nicotineschade: nu of nooit (TK/Nicotinee)
13.01.2025: Hoe voorkomt het kabinet bij jeugdzorgbeleid herhaling van zetten? (deskund.cie.)
03.02.2025: Beleid jeugdzorg betiteld als “sturen in de mist…” (cie.v Ark op HAJ, 5-hoek + €€€)
17.04.2025: Volgende stap: grondige renovatie Jeugdwet (interdepartementaal/integraal)
20.02.2026: Meer zorg, minder overzicht…, maar integrale jeugdzorg begint… dichterbij (1)
23.02.2026: Meer zorg, minder overzicht…, maar integrale jeugdzorg begint… dichterbij (2)