Drie Amsterdamse huisartsen riepen de afgelopen maand het openbaar bestuur op maatregelen te nemen om afslankmedicatie de juiste plaats te geven in een betrouwbare, gereguleerde zorgketen waarin medische beoordeling, leefstijlbegeleiding en sociale ondersteuning samenkomen (Het Parool, 19 mei 2026).
Huisartsen kunnen bij een netwerkaanpak een rol spelen, zo wordt gesteld, mits het stadscollege en de landelijke overheid voorkomen dat obesitasmedicatie in een commerciële snelkookpan terecht komt en de neveneffecten hierbij op het bord van de huisarts komen, zeker als de leefomgeving ziekmakend blijft.
In deze blog ga ik in op huidige trends bij gebruik van deze afslankmedicatie. Met nu als blogstart eerst citaten van de huisartsen uit de genoemde Parool-column.
‘Door afslankmedicatie komt obesitas nóg meer op het bordje van de huisarts terecht – hoog tijd dat de Amsterdamse politiek ingrijpt’ (Opinie, Parool, 19 mei 2026).
|
Zoals zo vaak wint in Nederland de economie het van de gezondheid. We accepteren supermarkten en winkelstraten waarin ongezond eten goedkoop, overal beschikbaar en aantrekkelijk gepresenteerd is, terwijl gezond leven voor veel mensen duur, ingewikkeld of buiten bereik blijft. Zo hebben we jarenlang toegekeken naar een gezondheidscrisis in slow motion. —————————————————————————————————————— Ook in Amsterdam is overgewicht een groot en ongelijk verdeeld probleem. In sommige stadsdelen en onder mensen met lage inkomens zijn de risico’s aanzienlijk groter. Juist daar is gezond leven vaak het moeilijkst: gezond eten is duur, sport niet altijd toegankelijk en de openbare ruimte nodigt niet overal uit tot bewegen. —————————————————————————————————————— Met de opkomst van afslankmedicatie dreigt dit maatschappelijke probleem verder te verschuiven naar de spreekkamer. Deze middelen kunnen voor een zorgvuldig geselecteerde groep patiënten waardevol zijn. Maar ze zijn geen oplossing voor een samenleving die ongezonde keuzes voortdurend stimuleert. ——————————————————————————————————————- Grootschalige inzet van deze medicatie brengt bovendien enorme kosten en personele druk met zich mee. Als grote groepen mensen met overgewicht of obesitas in aanmerking zouden komen, kost dat miljarden euro’s per jaar. Dan hebben we het alleen nog over de medicatie zelf. De begeleiding door huisartsen, praktijkondersteuners, apothekers, diëtisten en specialisten is daarin niet eens meegerekend. Die rekensom hoeven we bijna niet te maken: het zorgpersoneel is er nu al niet. —————————————————————————————————————– Daarbij is medicatie niet zonder risico. Bijwerkingen kunnen ernstig zijn en bij verkeerd gebruik, onvoldoende begeleiding of onduidelijke contra-indicaties zijn de gevolgen soms groot. Toch groeit de groep mensen die afslankmiddelen zelf online bestelt of via commerciële aanbieders gebruikt, soms zonder goede medische controle. Dat is onverstandig en soms gevaarlijk. —————————————————————————————————————– Daarom moet de overheid verantwoordelijkheid voor obesitas weer naar zich toe trekken. Niet omdat de overheid het leven van mensen moet bepalen, maar omdat gezondheid sterk wordt gevormd door de omgeving waarin mensen leven. Als ongezonde keuzes overal goedkoop en zichtbaar zijn, en gezonde keuzes duur of moeilijk bereikbaar, dan is obesitas geen optelsom van individuele fouten. Dan is het ook een bestuurlijk probleem. —————————————————————————————————————— Tegelijk moet het kabinet niet langer wachten met landelijke maatregelen die echt verschil maken: een effectieve suikertaks en hogere accijnzen op producten die aantoonbaar bijdragen aan gezondheidsschade. De opbrengsten daarvan kunnen worden ingezet om gezond leven betaalbaar te maken. ——————————————————————————————————————- Maak van obesitas geen individueel schuldprobleem en ook geen exclusief medisch probleem. Maak het een bestuurlijke prioriteit. Wie nu investeert in een gezondere stad, voorkomt later ziekte, uitval, zorgkosten en ongelijkheid. Dat is geen betutteling. Dat is verantwoordelijkheid nemen. |
Wat zijn de trends en (neven)effecten?
- Obesitas is een biologisch psychologisch sociaal fenomeen: biologisch (genetisch + morbiditeit + caloriebalans + hormonaal/buikvettheorie + aanwezig ‘metabool geheugen’), psychologisch (intrinsieke motivatie/autonomie + gedrags-/gevoelsbeïnvloeding + mentale problemen) en sociaal (invloed leefomgeving + ongelijkheid + foute marketing).
- Afslankmedicatie heeft een plaats in de keten van verandering van voedselaanbod (hier/blog), leefstijlaanpak (’leefstijloptimalisatie’) via de gecombineerde leefstijlinterventie (hier/hier) met dan als aanvulling eventuele medicatie met bewezen cardiometabole effecten. Voor de precieze indicatie van afslankmedicatie verwijs ik naar elders: hier + hier + hier + hier + hier + hier + hier.
- Duurzame behandeling van obesitas is belangrijk, omdat obesitas als ‘poortziekte’ (hier) geassocieerd is met een breed scala aan ziektes, waarvan type 2-diabetes en hart- en vaatziekten verreweg de bekendste zijn, maar bijvoorbeeld ook 13 soorten kanker vaker optreden bij obesitas. Dit leidt tot een verhoogde morbiditeit en mortaliteit (hier). Bariatrische chirurgie, ongeveer 11 duizend patiënten per jaar, is ook een potentieel onderdeel van de keten (hier/hier).
- Wetend dat 16% van de bevolking obesitas heeft bij het feit dat 50% van de volwassenen overgewicht, is de markt met ‘vraag en aanbod’ voor aanpak, inclusief medicatie, met miljoenen Nederlanders in theorie groot. Dus in overeenstemming met het standpunt in de huisartsencolumn: er is naast een medisch probleem óók een maatschappelijk probleem.
- Er komen steeds meer nieuwe darmhormoon nabootsende receptor activerende obesitasmiddelen op de markt. We zien de ontwikkeling: in 2022 liraglutide/Saxenda (hier) en later semaglutide/Wegovy-Ozempic (1 hormoonreceptor: GLP), in 2024 tirzepatide/Mounjaro (2 hormoonreceptoren: GLP + GIP) en in 2025 retatrutide, nog in fase3-onderzoek (hier), de drievoudige hormoonreceptoragonist werkend op 3 hormoonreceptoren (GLP + GIP + Glucagon). Omdat overtollig buikvetweefsel in een permanente staat van een laaggradige ontsteking verkeert, zijn daarnaast ook immuunmodulerende middelen in opkomst.
- Vooralsnog is deze medicatie effectief (hier/hier: verlies van 15-20% van het lichaamsgewicht in 1,5 jaar), maar duur (hier/hier: ongeveer €150-€570 per maand, exclusief begeleidingskosten), zijn bijwerkingen deels nog onbekend en is vooralsnog levenslange toediening nodig, eerst via injecties. De laatste tijd worden combinaties van hoog gedoseerde GLP-I in tabletvorm zichtbaar. Uiteindelijk wordt de keuze met honderden middelen reuze. Hoe langer een afslankmedicijn bestaat, hoe lager de productiekosten (hier), des te eerder het middel uit het patent loopt en goedkopere varianten beschikbaar komen (hier).
- Het Zorginstituut is voor de basisverzekering pakketadviseur (hier). Kosteneffectiviteit is een van de vier pakketcriteria (hier). In 2024 adviseerde het Zorginstituut nog negatief over de vergoeding van Wegovy (hier/hier/hier), hoewel vaststond dat dit middel het gewicht vermindert en de EMA het middel goedkeurde voor mensen met een BMI van 27 met ten minste 1 gerelateerde aandoening (hier/hier). In Nederland zou het dan gaan om een groep van 4,1 miljoen mensen. De kosten kunnen daardoor in theorie oplopen tot 10 miljard euro per jaar. Met input vanuit de Ronde Tafel Obesitas kiest het Zorginstituut er nu voor eerst te kijken naar patiënten die al obesitas hebben en ook al andere ziektes hebben ontwikkeld als gevolg van hun overgewicht. Voor deze 2 groepen is op dit moment het meeste bewijs beschikbaar dat de behandeling tot verbeteringen in de gezondheid kunnen leiden. Nog steeds gaat het om een zeer grote groep patiënten, naar schatting ruim 1 miljoen.
- Hoe streng is/blijft het beleid van privéklinieken en commerciële klinieken ten aanzien van invulling/uitvoering van de GLI en het voorschrijven van afslankmedicatie bij mensen met obesitas, maar zonder diabetes (hier/hier)? Een recent signaal uit het hedendaagse Amerika moet een waarschuwing zijn (Volkskrant, Peter de Waard, 26 mei 2026):
|
Citaat: “Al 10 procent van de Amerikanen zit aan Ozempic, Mounjaro, Wegovy, Zepbound of andere eetlustremmende middelen. De overeenkomst is dat ze allemaal vallen onder de noemer GLP-1 (glucagon-like peptide-1). Door de aandacht voor AI en het robotiseren vindt de eetrevolutie bijna ongemerkt plaats. Het gebruik van GLP-1-middelen is de afgelopen vijf tot zes jaar explosief gestegen. Er zouden al 35 miljoen Amerikanen hun toevlucht tot deze afslankmiddelen hebben genomen in een desperate poging nu echt een keer kilo’s kwijt te raken. Nu deze middelen ook in pilvorm verkrijgbaar worden zal het aantal gebruikers stijgen tot 70 miljoen Amerikanen in 2030, aldus een onderzoek van Data Innovation Center, het researchinstituut van Deutsche Bank (AM: hier/hier). Dat kan nog verdubbelen, want 40 procent van de Amerikanen lijdt aan obesitas. Het bezoeken van fastfoodrestaurants – McDonald’s, Burger King, Kentucky Fried Chicken – is onder gebruikers van GLP-1 gedaald van 67 naar 37 procent. Eén dataonderzoek is ook niet zaligmakend. Belangrijk is of de pillen voor iedereen betaalbaar zijn en blijven. Nu stopt nog een derde van de gebruikers binnen een jaar, omdat ze de kosten van 200 dollar (170 euro) per maand te hoog vinden. Dat zijn met name mensen in de lagere inkomensgroepen waar het obesitasprobleem het grootst is (einde citaat).” |
Het off-label voorschrijven van Ozempic voor gewichtsverlies kan daarnaast door verdringing op de markt leiden tot een tekort aan semaglutide voor mensen met diabetes en obesitas (hier + Kamerbrief, 2024).
- Goed nieuws, wie de nieuwe afslankmedicijnen gebruikt, is minder vatbaar voor ongezond eten en de calorie-inname vermindert met 20 tot 30 procent. Ook zijn gebruikers minder gevoelig voor de lekkere trek. Ze eten juist meer groente en fruit, met mogelijk bij GLP-1 gebruik ook betere parameters elders (hier/hier/hier/hier/hier). Of zijn deze resultaten nog te prematuur (hier/hier)?
- Na het (moeten) stoppen met afslankmedicatie komt er gemiddeld weer 0,4 kilo per maand bij. Na 1,5-2 jaar zitten burgers weer op hun oude gewicht. Ook cardiometabole verbeteringen (hier) verdwijnen weer. Opvallend, de mate van gewichtstoename na het stoppen met afslankmedicatie bij volwassenen met overgewicht of obesitas gaat sneller dan na het stoppen met leefstijlprogramma’s bij obesitas (hier).
- Andere waarschuwing: als gewichtsreductie wordt bereikt kan de motivatie om voldoende te bewegen wegvallen, waardoor spierkracht en spiermassa (en botdensiteit) nog verder afnemen met het waarschijnlijke gevolg van toenemende instabiliteit en valrisico (en bijkomende botbreuken). Gewichtsreductie is dan niet alleen het gevolg van minder vet, maar mogelijk ook van minder spiermassa (hier/hier).
Beschouwing
Als rond dit jaar 2026 (hier/hier) de eerste patenten aflopen en vervangende goedkopere alternatieven beschikbaar komen, ontstaat er een nieuwe dynamiek in het veld. De eerste Indiase farmaceut die een prijs voor zijn eigen semaglutidemedicijn bekendmaakte, was Natco Pharma: daar kost het middel nu nog geen 12 euro per maand (Parool, 23 maart 2026 + Trouw + hier/hier).
Wat heeft een dergelijke lage prijs voor invloed op ‘getrapte aanpak’ bij pakketbeheer van de basisverzekering (hier/hier/hier), op professionele standaarden van zorgverleners, op vergoeding via de aanvullende verzekering, op beschikbaarheid voor burgers (ook online zonder fatsoenlijk toezicht [hier]??) met ‘slimme’ marketing, op het aanbod voor burgers met obesitas (of ook overgewicht??) van privéklinieken, op de reactie/reflex van de voedingsindustrie bij verhoogde beschikbaarheid van afslankmedicatie (hier), op inzet door hen van influencers die gebruik maken van algoritmefuiken? En welke invloed heeft een lage prijs op ondersteuning bij overgewicht of obesitas, qua uitvoering, financiering en inkoop, in een fase dat leefstijladvies zonder medicatie nog effectief is of nog onvoldoende is aangeboden? Wie een toekomstvoorspelling weet,mag het zeggen.
Maar ook als honderden middelen worden aangeprezen, bijna 500 zitten er in de pijpleiding, wat heeft dat voor invloed op de noodzaak bij de overheid van aanpak van het huidige voedselaanbod (blog)? Of invloed op de (voor)waarde van vooraf een leefstijlprogramma/GLI? Of zorgeconomen of een CPB die ineens bij andere prijzen van het geneesmiddel andere macroberekeningen gaan maken? Meestal zonder medeneming in deze zelfde berekeningen van het (willen/kunnen) kapitaliseren in euro’s van positieve opbrengsten ten aanzien van gezondheidswinst?
Dit zei Liesbeth van Rossum, internist-endocrinoloog en voorzitter Partnerschap Overgewicht Nederland over de voorlopig negatieve advisering (hier + hier) van Wegovy/semaglutide voor de basisverzekering (hier) bij alléén de diagnose obesitas (NRC, 16 juli 2024)…
|
“Volgens de wetenschap is dit middel veilig en effectief. Ik vind het teleurstellend voor patiënten dat het op dit moment niet toegevoegd wordt aan het basispakket, maar ik snap ook de maatschappelijke afweging van het Zorginstituut. Er is onduidelijkheid over de mogelijk grote aantallen en hoge kosten. Dan snap ik dat het Zorginstituut voorlopig geen positief advies kan geven. Toch zijn die kosten wel te nuanceren: als iedereen die ervoor in aanmerking komt Wegovy ook zou gebruiken, zou dat inderdaad op maximaal 1,3 miljard euro extra uitkomen. Maar dat zou nooit gebeuren, want een van de voorwaarden is dat je als patiënt dan ook mee moet doen aan een programma voor een gezondere levensstijl, en dat wil of kan lang niet iedereen. Bijvoorbeeld vanwege lichamelijke of verstandelijke beperkingen, het tekort aan leefstijlcoaches of een drukke baan. Een realistischer scenario komt uit op 59 miljoen euro extra kosten. En daartegenover staan de kosten die je bespaart, bijvoorbeeld op het gebied van de ruim tweehonderd andere ziekten die obesitas veroorzaakt. Obesitas kost de maatschappij op dit moment 79 miljard euro per jaar.” NB/AM: Dat laatste bedrag is later elders berekend op ‘maar’ €25 miljard…(hier/hier). |
De keerzijde is de vaststelling dat vele obesitaspatiënten ondanks leefstijlprogramma’s niet afvallen en deze krachtige medicatie (GLP-1/GIP) zien als uitweg (hier/hier). Met de potentie van gezondheidswinst en meer arbeidsproductiviteit als mogelijk neveneffect. Maar ja, wat is dan de situatie, als gebruik levenslang noodzakelijk is (hier)?
Als beleid rond obesitaspraktijken zich te veel richt op louter medicatie om af te vallen, is precies dat scenario de dagelijkse gang van zaken waar de drie Amsterdamse huisartsen in het Parool voor waarschuwen: het medicaliseren van obesitas. Want de obesitasepidemie wordt pas echt opgelost als de samenleving, inclusief de sector zorg & welzijn en het zorgstelsel, met politieke daadkracht zelf gezonder wordt ingericht (blog + blog:10 maatregelen). Daarbij, is er überhaupt wel een (politieke) lobby voor de aanpak van een obesogene leefomgeving (hier/hier), afgezet tegen de (Europese) industrielobby van voedsel en farmacie (hier)? Verder, niet onbelangrijk, het voorschrijven van obesitasmedicatie is voor huisartsen helemaal geen basiszorg (hier).
Tot slot
Helaas veel vraagtekens in deze blog. Goed beleid lijkt: gezond eten, leefstijloptimalisatie en persoonsgerichte zorg waar zo nodig afslankmedicatie een plaats heeft. De toekomst zal bij dalende prijzen van afslankmedicatie meer duidelijkheid verschaffen over een gewijzigde marktdynamiek. Gezondheidsbescherming voor het collectief is vele malen effectiever dan individuele begeleiding. Daarom is ook bij obesitas/overgewicht de overheid aan zet met politieke daadkracht bij het realiseren van ‘slechts’ 10 preventiemaatregelen (blog).
Bij obesitas verder meespelende factoren zijn bij PON beschreven en blijven bij een netwerkaanpak en indicatiestelling rondom afslankmedicatie met levenslang gebruik (hier) aandacht verdienen. Daarom eindigt deze blog met hun afbeelding…
Afbeelding 1 en 3 komen van PON: Sijben M., Bolleurs C. en Freijer K.: Basismodel Netwerkaanpak voor volwassenen met overgewicht en obesitas. Partnerschap Overgewicht Nederland (PON), april 2023.
Afbeelding 2 komt uit Trouw (23 maart 2026)
Eerdere relevante blogs over preventie (obesitas/overgewicht)
16.07.2020: Druk op zorggroepen opgevoerd vaker het GLI-programma te organiseren (NZa)
07.09.2020: Voor beter aanbod gezonde kindervoeding is daadkracht nodig (Unicef-onderzoek)
30.10.2020: Introduceer Nutri-Score met een belasting op ongezonde producten (de BOP als beleid)
12.05.2021: Inspirerende artsen (05): Liesbeth van Rossum
17.08.2021: Preventiebeleid cardiometabole ziekten vraagt nieuwe invulling (GLI, bredere opzet, €€)
22.03.2022: Obesitas: leefstijlaanpak, GLI+(?), operatie óf gewoon scherpere wetgeving?
26.07.2022: Bij financiering en uitvoering preventie ontbreekt focus (streefwaarde, netwerk, budget)
23.08.2022: Méér armoede schaadt gezondheid en levenskwaliteit (actie bij inflatie/energiecrisis)
20.04.2023: Zorg voor publieke gezondheid hoort thuis bij alle departementen (Wpg/GGD)
18.07.2023: Aanpak obesitasepidemie: een puzzel te leggen (5 maatr.: indiv. + context + overheid)
21.09.2023: Inspirerende artsen (10): Anita Vreugdenhil
25.09.2023: Wanneer leefomgeving gezondheid bedreigt, moet overheid optreden (ZSS/PFAS)
03.10.2023: Minister zegt dat bij bedreigen volksgezondheid die partij meebetaalt aan kosten
09.11.2023: Informatie Schijf van Vijf blijft nuttiger dan hernieuwde Nutri-Score (tbv gezondheid)
05.11.2024: Fietsen is gezond, vooral op een gewone fiets (37% fietsslachtoffers rijdt een e-bike)
25.11.2024: Overheid, ga (nu eens) aan de slag met thema gezondheid/overgewicht! (Voeding)
02.12.2024: Kiezen voor gezonde toekomst (VTV-2024) 5W1H (RIVM-rapport/preventiebeleid)
03.01.2025: Gezonder voedselaanbod vraagt om acties bij meerdere ministeries (4 lijnen/HiAP)
24.11.2025: De noodzaak van beleidswijziging bij aanpak ongezonde producten (kosten/baat)
09.03.2026: Strijd tegen obesitas begint en eindigt niet met een suikertaks (invoering per 2030)
10.04.2026: Kan en mag een doorbijter echt doorbijten? (Beleid verkleinen gezondheidsachterstanden)
20.05.2026: Preventiemaatregelen vragen (wél) een koerswijziging kabinet (GiaB, wet, budget)