Bijna 10 jaar geleden stopte ik als praktijkhoudend huisarts. De laatste jaren van praktijkvoering had ik voor de maatschap van huisartsen de portefeuilles contracten en ouderenzorg. In nauwe samenwerking met het team van praktijkondersteuning ouderenzorg (POH-O) heeft het huisartsenteam destijds, met hulp van de ROS, lokaal de eerste stappen mogen zetten richting integrale zorg voor kwetsbare ouderen.

Deze week kreeg ik een brief van 9 zorggroepen toegestuurd, gedateerd 19 augustus 2025, met hun gezamenlijk standpunt over het aanbod van preferente zorgverzekeraar Menzis van de Module Integrale zorg voor kwetsbare ouderen. De samenkomst van ouderenzorg en contract nu prikkelt opnieuw de nieuwsgierigheid…

Vanaf 2026 hanteert Menzis, destijds ook mijn preferente verzekeraar, in het contract huisartsenzorg het uitgangspunt dat bij patiënten die zijn opgenomen in de module ‘kwetsbare oudere’ geen andere vormen van ketenzorg (DM, CVRM, Astma/COPD, osteoporose) meer gedeclareerd mogen worden. Het is nog wel mogelijk om voor deze zorg afzonderlijke consulten door de POH-S(omatiek) te declareren.

In deze blog ga ik in op deze situatie. Niet om een financieel plaatje te schetsen, maar vooral om de actualiteit te duiden: de dubbele vergrijzing met een toename van chronische aandoeningen, in een tijd van extramuralisering, in combinatie met het langzaam verplaatsen van zorg uit de Wet langdurige zorg naar de Zorgverzekeringswet betekent voor de eerste lijn en zeker het huisartsenteam: méér werk!

Nog recent trok ik de volgende conclusie (blog, 16 september 2025): “een dalende mantelzorgratio in combinatie met straks een hogere Wlz-instroomdrempel is een recept voor ontbrekende zorg dan wel niet passende zorg. En daarmee extramuraal toekomstonbestendig”.

Als daar bovenop nog de ketenzorg voor een deel wordt ontketend ten aanzien van het aandeel kwetsbare ouderen, zijn de consequenties mijns inziens vergaand.

Dit zegt Menzis…

 

Brief: reactie 9 zorggroepen uit het Menzisgebied

In een brief aan een adviesbureau hebben 9 zorggroepen uit het Menzisgebied een reactie gegeven op het uitsluiten van ketenzorg voor kwetsbare ouderen. Per keten zijn dertig (zorginhoudelijke) argumenten aangegeven waarom dit een onverstandig besluit is van Menzis.

De twee vragen van de zorggroepen richting een adviesbureau gaan over de nu ontstane financiële consequenties, de consequenties voor patiëntenzorg zijn met argumenten zelf benoemd. De brief van zorggroepen zou staan op de LHV-website (regio Twente).

Conclusie zorggroepen (brief, 19 augustus 2025) …

 

Beschouwing

Het is niet reëel te verwachten dat de POH-O de geprogrammeerde zorg van de ketens kan overnemen. Vice versa is het dan ook niet gepast de kwetsbare ouderen automatisch voor het zorgcontract 2026 uit te schrijven uit een of meerdere genoemde ketens.

Het aan de situatie aan te passen personeelsbeleid (POP, fte, cao, nascholing, contractaanpassing, aanpassing personeelsplan hagro/zorggroep, detachering vanuit zorggroepen etc.) heeft veel arbeidsrechtelijke consequenties. Voor het huisartsenteam, voor zorggroepen, maar uiteraard ook alle betrokken POH’s en zorg vragende burgers. Hierover is niets te lezen, noch in de Menzismodule, noch in de brief van de 9 zorggroepen.

De timing van deze transitie in een tijd van personeelstekorten, lijkt mij ook ongelukkig.

Ook heeft deze transitie van zorg per keten naar individuele zorgplannen niets beschreven over de consequenties voor eerder gemaakte transmurale afspraken.

Overigens er loopt (landelijk) al een regulier ketenprogramma ouderenzorg (hier)

“Het programma ouderenzorg is in het verslagjaar 2023 voor het eerst meegenomen in de InEen Benchmark Ketenzorg. Over 2024 zijn de gegevens opnieuw uitgevraagd. De 31 zorggroepen die gegevens hebben aangeleverd, hadden op 31 december 2024 28.342 75-plussers geïncludeerd in het zorgprogramma. Het aandeel mensen met geheugenproblemen steeg met 14 procent. Het aantal 75-plussers waarvan wensen en voorkeuren voor toekomstige zorg, met name voor de laatste levensfase, zijn besproken en vastgelegd (advanced care planning) nam zelfs 24 procent toe.”

Mijn aanname in deze blog is dat de POH-O deze extra taak niet kan uitvoeren vanwege de factor tijd, los van de vraag of de PO deze heel specifieke en deel specialistische ketenzorgtaak ook kan of wil uitvoeren.

Mijn aanname wordt gebaseerd op het benoemen van alle taken van de POH-O in de nieuwe Module…

Genoemde taken POH-O in Module Integrale zorg voor kwetsbare ouderen, Menzis bijlage 5 Zorginkoopbeleid 2026 Huisartsenzorg (zie plaatje onder blogtitel).

*de thuissituatie (met en zonder Wlz-indicatie). De POH-O heeft kennis van de organisatie van de te leveren huisartsenzorg (waaronder de medisch generalistische zorg) voor kwetsbare ouderen in de thuissituatie of op een plek zonder behandeling (met en zonder Wlz-indicatie, VPT en MPT) in samenwerking met VVT en kleinschalige woonvormen volgens het convenant Medisch Generalistische Zorg.

*lid lokaal geriatrisch netwerk. Met samenwerkingsafspraken voor afstemming en consultatie. Hierbij zijn in ieder geval wijkverpleging en de specialist ouderengeneeskunde aangesloten en bij voorkeur ook het sociaal domein, de casemanager dementie en overige betrokken zorgaanbieders. Vanuit de huisartsenpraktijk neemt een POH-O, VS of PA deel aan het lokaal geriatrisch netwerk rondom kwetsbare ouderen en de daar bijbehorende overleggen.

*levert bijdrage aan een integrale aanpak voor kwetsbare ouderen, organiseert en stimuleert het, zowel binnen het huisartsen-domein als met de wijkverpleging, specialist ouderengeneeskunde (SO), zorgaanbieders (die geneeskundige zorg voor specifieke patiëntgroepen (GZSP) en kortdurend verblijf bieden). En met het sociaal domein (bijvoorbeeld sociale wijkteams), zo mogelijk aangevuld met andere eerstelijns zorgaanbieders.

*de POH-O volgt het zorgprogramma ‘Integrale zorg voor kwetsbare ouderen’, waarin concreet beschreven staat op welke wijze zorgaanbieders zorg aan kwetsbare ouderen leveren met onder andere afspraken over: casefinding, casemanagement, screeningsinstrumenten, in en exclusiecriteria, kwetsbaarheid in relatie tot chronische zorg, proactieve zorgplanning, polyfarmacie en een adequaat functionerend lokaal geriatrisch netwerk voor afstemming en consultatie.

*de POHO heeft kennis knelpunten in de eigen regio in relatie tot ouderenzorg, beschreven in regioplannen en ROAZ-plannen.

*de POH-O is mede afhankelijk van collega’s, de lokale formatie (fte) POH-O. Is er sprake is van een significante afwijking tussen de formatie POH-O en het aantal geïncludeerde kwetsbare ouderen, worden tussen het samenwerkingsverband/RHO en Menzis afspraken gemaakt over mogelijke vervolgacties.

*POH-O moet voldoen aan het beroepscompetentieprofiel dat is opgesteld door de ledencirkel POH-O, NVvPO en V&VN.

* Voor kwetsbare ouderen kan een POH-O als eerste aanspreekpunt zijn benoemd en zijn de afspraken over proactieve zorgplanning (PZP) schriftelijk vastgelegd en inzichtelijk voor andere betrokken zorgverleners. Gesprekken over levensvragen vragen veel tijd en aandacht. Bij verwijzing/opname naar een andere zorgaanbieder worden andere zorgverleners op de hoogte gesteld van het persoonlijk zorgplan dat de huisarts met de patiënt heeft opgesteld.

*de POH-O draagt bij aan onderlinge communicatie en informatie-uitwisseling tussen zorgaanbieders op een gezamenlijk digitaal platform, waar ook de patiënt en/of mantelzorg onderdeel van is.

*nog iets vergeten??

Rol RHO/Samenwerkingsverband

De contractering van deze module loopt per 2026 via het regionale Samenwerkingsverband of de Regionale Huisartsenorganisatie (RHO). Daarmee krijgt de RHO een belangrijke extra taak in de schoenen geschoven. De Zorgverzekeringswet stelt dat de burger recht heeft op zorg. De wet is geen beschrijving van een voorziening. De wet regelt dat recht. De zorgverzekeraar heeft zorgplicht wat inhoudt dat er bij inkoop door de verzekeraar een resultaatverplichting is, zodanig dat burgers met DM, astma/COPD, verhoogd cardiovasculair risico, osteoporose, en burgers met generiek een kwetsbare gezondheid, allen de juiste zorg op het juiste moment op de juiste plek krijgen. De inkoper koopt deze zorg in, de gecontracteerde zorgverlener voert het uit. Zijn de in de Module genoemde RHO-taken bij het organiseren van valide ouderenzorg niet ook taken van de zorgverzekeraar zélf?

Menzis schrijft, “we hebben een gezamenlijke verantwoordelijkheid”. Mijn vraag: wanneer komt welke taak waarom op wiens bord en hoe dan uitgevoerd? Bij gevoel van plichten eerst ieders taken, bevoegdheden en verantwoordelijkheden expliciteren. Anders blijft het droogzwemmen.

Waar gaat deze blog niet over?

Deze blog gaat niet over financiën. Menzis koppelt het tarief van de module voor de individuele huisarts voor 2026 aan een vast bedrag per kwartaal per geïncludeerde kwetsbare oudere. Maar stelt daarbij meteen wat de gemiddelde ureninzet is per kwetsbare oudere per jaar voor POH-O en huisarts. Op basis van welke kennis en onderzoek baseert Menzis deze genoemde ureninzet van zorgverleners?

Dezelfde vraag, geldt voor de opslag Wlz plus voor kwetsbare ouderen (Bijlage 2 Module). Ook voor deze zorgintensieve groep wordt door de verzekeraar, niet door de professional, een urenschatting gemaakt.

Op vragen over financiën van de zorggroepen aan het adviesbureau heb ik niets te melden, daarvoor ben ik te lang weg van het werkveld. Wel is bekend dat er veel geld omgaat in de gehele multidisciplinaire zorg (MDZ) in segment 2 (€769 mln.) en segment 3 (€187 mln.) van de bekostiging huisartsenzorg (niveau 225, hier). Wanneer een deel van de ketenzorg voor kwetsbare ouderen wegvalt, is het netto-effect voor bedrijfsvoering qua financiën afhankelijk van twee vragen:

1. Op welke schaal (lokaal/regionaal/landelijk) wordt dit ingevoerd?
2. Hoe ziet het financiële plaatje (micro/macro) van het alternatief eruit na de transitie?

Dat de consequenties van de transitie ook zorginhoudelijk zijn, laat de brief van de zorggroepen zien. Om over organisatorische en arbeidsrechtelijke zaken nog maar te zwijgen. Wat vinden de beroepsverenigingen over deze gang van zaken? Bij opening van het document van de Module staat in regel 3: “wijzigingen t.o.v. versie 3 juli: tekstuele verduidelijkingen in afstemming met LHV”.

Tot slot

Kwetsbare ouderen verdienen goede persoonsgerichte zorg, zorg die voor een deel goed door huisartsen en POH-O is te leveren. Zij kunnen het niet alleen, dat is hier (niet) de discussie.

De POH-O doet voortreffelijk werk, maar is noch een snel nieuw te programmeren robot, noch een alleskunner. In de beperking toont zich de meester (hier).

Richting Menzis/RHO daarom: bezint, eer ge begint.

Ouderenzorg, de laatste 6 jaar…

01.02.2019: Schaarste personeel bedreigt zorg (instroom, maar ook veel uitstroom)

06.02.2019: Minister: “kwaliteitskader geldt ook voor kleinschalige woonzorgvoorziening”

09.02.2019: De race tussen wonen en zorg (scheiden wonen en zorg, te kort aantal seniorwoning)

13.02.2019: Cliëntondersteuning: graag onafhankelijk en gratis (in wet: recht! Wlz en Wmo))

16.02.2019: Het wisselen van huisarts nader bekeken (ps: kwetsbare ouderen + Wlz)

21.02.2019: Term passende ouderenzorg blijkt toch verwarrend te zijn (kwetsbaren zijn allang bekend)

19.03.2019: Wachten op het wegwerken van wachtlijsten (treeknormen, zorgplicht, basispakket)

21.03.2019: Veranderingen medische zorg in kleinschalige woonzorgvoorziening (1): Wzd

23.03.2019: Veranderingen medische zorg in kleinschalige woonzorgvoorziening (2): financiën

26.03.2019: Veranderingen medische zorg in kleinschalige woonzorgvoorziening (3): team

25.04.2019: Uitstel ruimere integrale financiering binnen de Wet langdurige zorg (te duur)

08.05.2019: Mag aantal uren verpleging in palliatieve setting worden gemaximeerd? (1) (nee)

03.07.2019: Mag aantal uren verpleging in palliatieve setting worden gemaximeerd? (2) (nee)

06.07.2019: Geen ruimere indicatie voor tarief intensieve zorg bij een Wlz-zorgprofiel (alleen VV)

11.07.2019: Wordt onvrijwillige zorg (Wzd) straks wel vrijwillig gegeven?? (3 functies ingevuld?)

15.07.2019: Checklist bij huisartsenzorg en Wlz: acht vragen (puntenlijst alvorens inschrijving)

26.08.2019: Wlz ook voor permanent zorgintensieve GGZ-problematiek

06.09.2019: Wlz-indicatie mét behandeling en ANW-spoedzorg: des huisarts? (maar geen plicht)

26.09.2019: Stuwmeer van wachtenden met Wlz-indicatie (nog) niet op juiste plek (300.882)

28.09.2019: Wet zorg en dwang na jaren van discussie nu wel heel dichtbij (per 2020, functies?)

09.10.2019: SO en AVG, welkom in de Zorgverzekeringswet (per 2020, maar wel na verwijzing)

17.10.2019: De consequenties van wachten op plek in verpleeghuis (totaal 16.382)

08.11.2019: Gezocht: een bed voor verblijf, onderzoek of herstel (ELV, GRZ, verpl.huis, zkhs, respijt)

02.01.2020: Financiële staat: vraag/antwoord (12) (ELV-bed, oorzaken tekort, wachten verpleeghuis)

14.01.2020: Intramuraal beddentekort geeft extramuraal het ongemak (tekort verpleeghuisbed)

20.01.2020: Thuiswonende ouderen op weg naar hun zorg in 2030 (rapport Oud en zelfstandig 2030)

03.06.2020: Randvoorwaarden bij Wlz-zorg: vraag/antwoord bij het convenant (wlz en huisarts)

16.06.2020: Consequenties toename extramuraal gegeven Wlz-zorg: voor cliënt (1) (wachtenden)

18.06.2020: Consequenties toename extramuraal gegeven Wlz-zorg: voor HA en SO (2) (2 bronnen)

28.08.2020: Verpleeghuiscapaciteit: aanbod blijft achter bij vraag. Wat nu? (extramurale gevolgen)

17.09.2020: Bekostiging passende zorg in beweging: de verpleeghuiszorg (3) (te laag aanbod)

21.09.2020: Bekostiging passende zorg in beweging: de wijkverpleging (4) (cliëntprofiel versus uurtarief)

16.11.2021: Medisch generalistische basiszorg is bij Wlz niet automatisch huisartsenzorg

19.01.2022: Wat gaat radicale verandering van ouderenzorg eigenlijk inhouden? (start Rutte IV)

13.03.2022: Reflectie op speerpunten zorgkoers kabinet Rutte IV (1) (ouderenzorg = speerpunt 3)

15.03.2022: Reflectie op speerpunten zorgkoers kabinet Rutte IV (2) (personeelstekort = speerpunt 8)

17.05.2022: Opnieuw staat aanpak personele tekorten in zorg in de picture (TAZ:110.000/Gupta)

06.10.2022: Wie is verantwoordelijk bij taakafbakening Wlz-zorg? (Brief NZa/JGJ ivm zorgstagnatie)

07.12.2022: Zorg kwetsbare ouderen in de knel: qua beleid, qua uitvoering (1) (Rutte IV + IZA/huisvesting)

21.12.2022: Zorg kwetsbare ouderen in de knel: qua beleid, qua uitvoering (2) (Wlz/kleinschalig)

17.03.2023: Over personele tekorten en het daardoor niet krijgen van zorg (2 mln.burgers!)

23.03.2023: Ouderenzorg: hindernissen overgang kwaliteitskader naar kwaliteitskompas (Wlz)

18.04.2023: Zware verantwoordelijkheid voor regionale organisatie bij ouderenzorg (KWO-Wlz)

26.06.2023: Wlz-ouderenzorg bekeken door ministeriële bril (antw. minister blog op verzoek Kamercie.)

29.09.2023: Zorg voor kwetsbare ouderen: wie wat waar wanneer waarom en hoe (€+pers.+woon)

16.04.2024: Naast zorgverleners ook wetgever, toezichthouder, inkoper aan zet bij invulling medische Wlz-zorg

22.04.2024: Praktijkperikel: “De huisarts en Wlz in de praktijk van alledag” (huisarts + beschouwing)

24.05.2024: Beleidsmotto “Thuis als het kan”. Hoe wordt dat bepaald? (budget/pers./extramuraal/MGZ)

13.09.2024: Transitie Wet langdurige zorg: doel en aanpak nog onduidelijk (MGZ/PE/budget/CPB)

20.12.2024: Oplopend tekort zorgpersoneel. Juist nú bezuiniging op opleidingen?… (begroting)

18.02.2025: Maak voor palliatieve zorg (thuis) één landelijk dekkende regeling (dwalen i/e regelwoud)

24.03.2025: Korting budget wijkverpleging met geen reden goed te praten (165 mln.begrotingsgat)

03.06.2025: Budgetonderschrijding IZA-sectoren vooral zichtbaar bij wijkverpleging (€€Rijk/AR)

11.06.2025: Hoofdlijnenakkoord ouderenzorg biedt oudere Wlz-verzekerde (veel) onzekerheid

03.09.2025: Snelle aanstelling staatscommissie moet zorg redden (AZWA/HLO-besluit+8 processtappen)

16.09.2025: Stabilisatie intramurale verpleeghuiszorg kan alleen met extra vereisten extramuraal