De huidige Wet marktordening gezondheidszorg (Wmg) is al bijna 20 jaar niet meer geactualiseerd. De wet sluit daardoor, zo wordt gesteld, op sommige punten niet meer aan bij de zorgpraktijk. De Wmg is geen neutrale uitvoeringswet, maar nauw verweven met het huidige zorgstelsel. Een stelsel gebaseerd op de bekende uitgangspunten zoals gereguleerde marktwerking, concurrentie tussen zorgverzekeraars, contractering, prestatiebekostiging, tariefregulering en met toezicht door de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa). Maar voor ‘marktregulering’ is een wet over ‘marktordening’ alleen niet voldoende: vele andere wetgeving, onder andere het bestuursrecht, speelt ook een rol.
Maar goed, er komen wetswijzigingen aan in de Wmg. Wijzigingen die nu met een internetconsultatie voorliggen aan burgers en andere belanghebbenden.
Eenieder kan reageren tot 6 september aanstaande (hier).
Deze voorgestelde wijzigingen Wmg betreffen een drietal onderwerpen…
(1). Faciliteren passende bekostiging met meer ruimte voor maatwerk en innovatie. Met name wordt genoemd de mogelijkheid om, naast individuele zorg nu, straks ook zorg ondersteunende activiteiten, apart als nieuwe categorie, te bekostigen. Met de mogelijkheid een tarief rechtstreeks bij de verzekeraar te declareren, waarbij deze kosten ook bij de risicoverevening worden betrokken. In de eerste lijn is dit een optie om dan de activiteiten van Thuisarts.nl en een RESV, in overeenstemming met IZA/AZWA, met risicodeling te bekostigen. Gunstig voor de RESV als bestuurders nog steeds de regiorichting als zwaartepunt van het organisatievraagstuk (stap 4 uitvoeringsplan) blijven benadrukken. En dus niet de wijkorganisatie zien als zwaartepunt binnen de organisatie van de eerste lijn (blog/blog).
Drie hamvragen bij deze financiering: vallend onder macrobudget en MBI? Contractplicht? Gaat deze nieuwe infrastructuurbekostiging (hier) als “AAN de Zorg” werk ten koste (budgettair/personele component) van werk “IN de Zorg”? Graag heldere antwoorden.
(2). Bevordering bestrijding zorgfraude (afspraken Wmg, artikel 17 + zie verder recente blog, 16 juni 2026). Het wetsvoorstel van ‘modernisering’ van de Wmg regelt een uitbreiding van het toezichts- en handhavingsinstrumentarium van de NZa. Mijn vraag is wel of dat nodig is, omdat Artikel 17 van de Wmg het nu al mogelijk maakt om over allerhande onderwerpen met allerlei stakeholders vergaande afspraken, dus ook over fraudebestrijding, te maken.
(3). Bevordering taakuitoefening door de NZa. Dit gaat over verantwoording van beschikbaarheidsbijdragen (hier), ook weer fraudebestrijding en de bevoegdheid om bij instellingen met levering van gecombineerde zorg, dus bijvoorbeeld met ook een Wmo-aandeel, dan ook dit aandeel te controleren op een financiële transparante bedrijfsvoering (hier/hier/hier).
In deze blog mijn reactie, met focus op eerstelijnszorg c.q. huisartsenzorg. Zijn dit inderdaad de drie belangrijkste onderwerpen voor het (her)ordenen van de zorgmarkt? Nou…daarover mijn twijfels…
Beschouwing
Marktordening is onder andere van toepassing op de drie deelmarkten van het zorgstelsel: de zorgverzekeringsmarkt (burger-verzekeraar: polis), de zorginkoopmarkt (verzekeraar-zorgverlener: contract) en de zorgverleningsmarkt (burger-zorgverlener: zorg). Het publieke belang is het borgen van de betaalbaarheid, toegankelijkheid, kwaliteit en continuïteit van zorg. Een van de toezichthouders binnen dit stelsel van de curatieve zorg is de NZa.
De impact van de Wmg komt, als actueel voorbeeld, ook tot uiting in de huisartsenzorg (hier). Het actuele tariefconflict met de Zorgautoriteit is voor een deel gerelateerd aan deze wet. Deze Zorgautoriteit is een zelfstandig bestuursorgaan(ZBO), daarmee vallend onder de Kaderwet, met onder andere Artikel 17…
In gewoon Nederlands betekent dit artikel 17 van de Kaderwet zelfstandige bestuursorganen m.i. dat als een ZBO zelf tarieven vaststelt, die tarieven eerst worden goedgekeurd door de minister. De minister kan die goedkeuring weigeren als de tarieven in strijd zijn met de wet of, en nu wordt het interessant, de tarieven in strijd zijn met het algemeen belang.
Lid 2 beschrijft de uitzondering, dat als de wet al een maximumbedrag voor het tarief voorschrijft, er geen goedkeuring van de minister meer nodig is. De gedachte daarachter is dat de wetgever de minister dan al voldoende invloed heeft gegeven door een maximum vast te leggen. Een tweede controle via goedkeuring is dan niet nodig.
Maar behalve de Kaderwet valt de Zorgautoriteit ook onder de Wmg. Bijvoorbeeld Artikel 3.4 waarin staat dat het consumentenbelang voorop staat. Is dat het geval als veel mensen geen huisarts meer hebben (hier/hier) en/of praktijken niet goed gehuisvest of geoutilleerd zijn als gevolg van onder andere de door de Zorgautoriteit begeleidde ‘kostenonderzoeken’, waarbij nu vier keer niet de noodzakelijke normatieve kosten van goede zorg worden berekend, maar de gevolgkosten van tarieven die de NZa in meerderheid (74,4%) zelf vaststelt (blog)?
Of Artikel 16a dat de NZa toezicht houdt op inkoopgedrag van zorgverzekeraars voor een rechtmatige uitvoering van de Zorgverzekeringswet? Dit onderwerp is uit ten treuren aan de orde geweest, nagenoeg zonder gedragsverandering nadien bij verzekeraars (blog/blog/blog/blog/blog/blog + hier + Wmg Artikel 86). En nu is juist dit belangrijke artikel 16a per 2026 vervallen (hier)…
Of Artikel 32 dat de Zorgautoriteit de resultaten van contracten en tarieven met een marktonderzoek monitort en de onderbouwing relateert aan de kwaliteit van zorg? Kwaliteit kan echter pas beschouwd worden als vooraf zorg toegankelijk is. Denk daarbij niet alleen aan ontbrekende (hier/hier) of vervangende huisartsenzorg (hier/hier/blog), maar ook aan de al jaren bestaande wachtlijsten in de GGZ (blog/blog + hier en zo deze blog en dit advies).
Dan de minister. De minister mag volgens Artikel 7 en 8 van de Wmg aanwijzingen geven over onderwerpen voor de Zorgverzekeringswet alwaar de Zorgautoriteit beleidsregels vaststelt. Dat gaat in algemene zin ook over tarieven (zie ook Artikel 50). In dit nieuwsbericht (hier/hier), van vlak na het gewraakte tariefbesluit (hier) van 30 juni 2026 van de Zorgautoriteit, staat: “de minister uitte haar begrip over de teleurstelling maar respecteert ieders rol en verantwoordelijkheden.” Echter niet mag dan worden geconcludeerd, dat de minister niet politiek verantwoordelijk is/blijft voor besluiten van de toezichthouder (blog). Aanwijzingen horen bij de Wmg. Net zoals de Zorgautoriteit ‘gevraagd en ongevraagd’ de minister informeert over de feitelijke ontwikkeling op de zorgmarkt (Artikel 21-2). Een aanwijzing is zeker aan de orde als de hoogste bestuursrechter (CBb, 18 november 2025) een duidelijk oordeel heeft gegeven over door de Zorgautoriteit gebruikte interpretatie van (onvolledige) gegevens bij tariefstelling (blog/hier/hier) …
Niet een nieuwe rechtszaak lijkt (mij) de oplossing (blog) als een dergelijk bestuursrechtelijk besluit is genomen. Aan de orde is een bindende aanwijzing van de minister dat de fundamenten onder tariefbesluiten (kosten, inkomen, organisatie, arbeidsuren, praktijkgrootte), straks ook bij een andere bekostiging, aan moeten sluiten bij actuele noodzakelijke huisartsenzorg uit de basisverzekering en dat voor alle Nederlanders (hier). Nee, de minister kan niet zelfstandig een concreet NZa-tarief verhogen. Formeel is de tariefbeschikking namelijk een besluit van de NZa, maar de minister kan via aanwijzingen en bekostigingsbeleid aanzienlijke invloed uitoefenen op de uiteindelijke richting en uitkomst. Gaat dat ook gebeuren?
Dit betekent ook dat een politieke meerderheid in de Tweede Kamer de CBb-uitspraak van 18 november 2025 niet alleen respecteert, maar daarop ook met vervolgstappen constructief acteert (hier).
Tot slot
In antwoord op de gestelde vraag (plaatje onder de titel): De internetconsultatie betreft drie items die niet het belangrijkste manco van de marktordening benoemt. Als betaalbaarheid, doelmatigheid, toegankelijkheid, kwaliteit en continuïteit de belangrijkste de te beschouwen resultaten van de markten binnen de Zorgverzekeringswet zijn, dan zijn ook bonafide kostenberekeningen van zorglevering van de basisverzekering binnen de 8 stappen van het uitvoeringsplan onmisbaar. Ja, bij deze aanpak horen ook de vooraf afspraken over visie, inhoud en organisatie van te leveren zorg helder te zijn. Pas dáárna berekent en inventariseert de beroepsgroep zelf (hier) én een objectieve overheidsinstantie de kosten (stap 5) van goed georganiseerde kwaliteitszorg. Je inventariseert en interpreteert als Zorgautoriteit niet die gemaakte zorgkosten, waarvan de omvang grotendeels het gevolg is van eerder door jezelf bepaald onderzoek met vervolgens opgelegde maximumtarieven (hier).
De huidige Wmg geeft de Zorgautoriteit daarbij te veel vrijheid om zelf de kostenmethodiek te bepalen (Artikel 50, 52 en 57). Deze toegepaste logistieke perversiteit draagt al sinds 2006 niet bij aan gevraagde transparantie en verantwoording. Deels kan een transitie van herberekening/herordening plaatsvinden via aanpassingen in de Wmg.
Een ander aspect benoem ik in vraagvorm. Dient aanpassing van de Wmg nu vooraf te gaan aan de voorstellen voor fundamentele herijking die straks een Staatscommissie (blog/hier/hier) mogelijk (???) gaat presenteren als verbetering van het zorgstelsel?
NB: Daarom is het visie-aspect (stap 1 in het uitvoeringsplan) ook zo belangrijk bij een voorgestelde wetswijziging. Als het politieke uitgangspunt is “minder marktwerking en meer publieke sturing”, dan is het niet vanzelfsprekend de NZa nu méér bevoegdheden te geven. Als het bestaande wettelijke stelsel onvoldoende ruimte biedt, kan de minister een wijziging van de Wmg, anders dan nu, voorstellen. Daarmee kunnen dan ook de bevoegdheden van de NZa en/of de wijze van tariefregulering worden aangepast.
Deze bijdrage wordt ook aangeboden bij de internetconsultatie.
Gerelateerde blogs in chronologie
18.08.2022: Zorgplicht zorgverzekeraars blijft een (te) vaag omschreven begrip (plicht à “samen”)
30.08.2022: Bij budgetdiscussie (huisartsen)zorg worden 2 kernpunten gemeden (2) (ZV-insteek)
09.09.2022: Eerste publieke reacties op het Integraal Zorgakkoord (GGZ-client tegen, werkgever voor)
11.10.2022: Niet-gecontracteerde zorg verdient meer waardering (werk + contractbespreking + IZA)
22.10.2022: Zorgverzekeringswet: de aanloop en de macht van werkgevers (1) (80->50%+markt)
25.10.2022: Zorgverzekeringswet: de aanloop en politieke besluitvorming (2) (VNO/CDA/VVD)
27.10.2022: Zorgverzekeringswet: het resultaat, met nu nog 7 bespreekpunten (3) (politieke inzet)
02.01.2023: Beslommeringen op de zorgmarkt (3 deelmarkten: stand van zaken begin 2023)
07.04.2023: Rapport “De basis op orde”, nu voortgang aan IZA-thematafel 1e lijn (RVS-IZA)
13.06.2023: Zorgcontractering is complex gemaakt (1) (IZA, transformatie, beoordelingskader, ongelijkwaardig)
15.06.2023: Zorgcontractering is complex gemaakt (2) (minister spoorboek, nieuwe Handreiking contract)
19.06.2023: Zorgcontractering is complex gemaakt (3) (bijdragen advocaatkantoren contract)
22.06.2023: Zorgcontractering is complex gemaakt (4) (NZa monitor contractering 2022)
28.06.2023: In RVS-rapport ‘Met de stroom mee’ 11 aanbevelingen. En nu? (wijziging zorgstelsel)
21.07.2023: Nieuwe contractinstructies toezichthouders richting brancheorganisaties (acm/nza)
29.08.2023: Leiden afspraken integraal zorgakkoord tot beter resultaat (2)?(consultant/ELZ)
16.09.2023: Studiegroep Begrotingsruimte vertelt over zorgkosten niet het hele verhaal (-debet)
23.11.2023: Incomplete risicoverevening heeft grote impact op zorg (te complex/26->1 ZV’s)
27.11.2023: Zorgparagraaf grootste politieke partij juist nu onder vergrootglas (2. 5ml.kiezer/37zetels)
06.12.2023: Passend contract ook in IZA-tijdperk moeizaam te realiseren (rechtszaken/betaaltitel)
19.12.2023: Hoe macro-economische aspecten de spreekkamer binnendringen (TWMZ/ombuigingen)
27.02.2024: Kanttekeningen bij visie eerstelijnszorg 2030 (historie, regio, GR, AMW, gemeente)
07.05.2024: Raad van State vraagt toelichting bij wijziging wetsvoorstel artikel 13 Zvw
11.05.2024: Aanpak óf behoud eigen risico basisverzekering heeft altijd neveneffecten (premie)
18.05.2024: Zorgparagraaf hoofdlijnenakkoord toont juist weinig lef (program kabinet Wilders 1)
03.06.2024: “De zorg voor morgen begint vandaag” (motto VTV-2024 i.c.m. regeerakkoord/preventie)
20.06.2024: (Weer) waarschuwingen uit zorgveld bij wijziging Art. 13 Zorgverzekeringswet
28.06.2024: Zorgcontractering als speelbal van beleid (wijzigingen zorgcontractering: Mous/Maverick)
04.09.2024: Zorgverzekeringswet wijzigen betekent eerst de noodzaak ervan inzien (update 2024)
18.09.2024: Onder de loep: Regeerprogramma en Rijksbegroting VWS 2025 kabinet Schoof
09.12.2024: Promovendus ziet financiële risico’s doorgeschoven worden naar zorgorganisaties
23.01.2025: Voor “iedereen een huisarts”? Dat impliceert zorginkoop met passend contract
27.02.2025: Verscherpt toezicht CZ legt ook functioneren NZa onder vergrootglas (resultaat)
04.03.2025: De huisartsenweg naar morgen (TV/VTV-2024/Kamervragen/Stand vd Zorg 2024)
29.03.2025: In afwachting van AZWA (het aanvullend zorg- en welzijnsakkoord/ + IZA/sociaal domein)
08.04.2025: Urgentie aanpak (dis)continuïteit huisartsenzorg is geboden (Rekenkamer/Visie/Oratie)
02.05.2025: Systeemfouten kostenonderzoek staan juiste tarieven huisartsenzorg i/d weg
07.06.2025: Beperkte waarde financieel resultaat bij zorgverzekeraars (2024/taak-zorgplicht!)
11.06.2025: Hoofdlijnenakkoord ouderenzorg biedt oudere Wlz-verzekerde (veel) onzekerheid
22.07.2025: Ook in AZWA worden scherpe beleidskeuzes vooruitgeschoven (BO/21 partij/30 pnt.)
28.07.2025: Ondertekenen AZWA in instabiele tijd is een dilemma (1) (financieel/veel contextitems)
16.08.2025: Regel financiering organisatie/infrastructuur eerste lijn via werkvloer (RESV/wijkzorg)
03.09.2025: Snelle aanstelling staatscommissie moet zorg redden (AZWA/HLO-besluit+8 processtappen)
09.09.2025: Ondertekenen AZWA in instabiele tijd is een dilemma (2) (financieel/veel contextitems)
22.09.2025: Regulering winstuitkering zorg (winstuitkering, commercie, investeerders, Wibz/PE)
29.09.2025: De dag dat de hoogste bestuursrechter zich buigt over tarieven huisartsenzorg (CBb)
06.10.2025: Evaluatie topambtenaren: commerciële huisartsenzorg niet ten principale afgewezen
14.10.2025: Tweede Kamerverkiezingen: eerstelijnszorg c.q. huisartsenzorg (3)
10.11.2025: Analyse kostendata alleen zinvol i.c.m. gelijktijdige beleidswijziging (databank ZiN)
18.11.2025: CBb uitspraak tarieven huisartsenzorg nog steeds niet in orde (dus herberekenen)
01.12.2025: Als verevening inkoop passende zorg remt, dan…, ja, wát dan? (kans daling bijdrage)
17.12.2025: Wibz en winstuitkering: nieuwe regels in een oud spanningsveld (integer bedr.voer.)
02.01.2026: Niet-gecontracteerde zorg als zondebok van falend zorginkoopbeleid (St.–>CBb)
06.01.2026: Gezondheidspolitiek in tijden van wantrouwen (DJT/RFK zorgbeleid + betekenis voor EU)
12.01.2026: Kantelpunt van het praktijkhouderschap (Tekort/UMCG/LHV-onderzoek/8 stappen/CBb)
26.01.2026: Budgetproblemen Zorgverzekeringswet: rekenen in plaats van mopperen (kost/baat)
09.02.2026: 12 knoppen bij Zorgverzekeringswet: politieke keuzes achter miljarden bezuiniging
16.02.2026: De zorgafhankelijke burger verdient meer dan systeemdruk (Wlz/Modelovk/MGZ)
02.03.2026: Navigeren VWS tussen begrotingsdruk en maatschappelijke opdracht (Jetten/15 items)
09.06.2026: ‘Wij gaan niet over tarieven‘ is geen houdbaar antwoord meer (CBb-VWS-NZa-ZN)
16.06.2026: Zorgfraude: onderbouw gemelde omvang én kom met aanpak bij verdenking
27.06.2026: Wie sterke huisartsenzorg wenst, moet stoppen met halve oplossingen (CBb/AZWA)
01.07.2026: Conclusie effectonderzoek inzet POH GGZ onvolledig (ESB/Prudon/CBb + minister)
04.07.2026: Huisartsenzorg heen en weer tussen bestuursrechter, NZa en politiek (NZa-tariefbesluit)