Vlak voor de Kerst stuurde Zorgverzekeraars Nederland (ZN, 18 december 2025) de huidige informateur een brief met het verzoek voor de zorg 3 “scherpe inhoudelijke politieke keuzes” te maken (hier).
- Beperk de vrijblijvendheid van het zorgaanbod
- Maak Nederland gezonder
- Kies voor een zorgzame samenleving
Deze blog gaat over punt 1. Voor punt 2 wordt verwezen naar eerdere blogs over preventie (blog/blog/blog). Wat betreft punt 3 kan als beleidsmatig voorbeeld dienen “De buurt als ecosysteem” (boek “De Buurtzorgrevolutie”, hfst.14, pg.225, november 2025).
Het plaatje onder de titel laat het probleem al zien. Citaat: “Maar al veel te lang laat de politiek toe dat er in ons zorgsysteem ruimte is voor onnodige zorg, winstmaximalisatie en zorgfraude. Schaf daarom niet-gecontracteerde zorg af zodat elke zorgaanbieder evenredig bijdraagt aan passende en betaalbare zorg.” Mijn eerste reactie: uiteraard is zorgfraude onacceptabel, winst maken is nodig voor levensonderhoud/beloning en innovatie (blog/blog) en het leveren van onnodige zorg is inderdaad onwenselijk (blog).
De aanbeveling dat echter niet-gecontracteerde zorg moet worden afgeschaft is, in de huidige tijd met wachtlijsten (GGZ/MSZ), budget calculerend gedrag op 3 zorgmarkten in combinatie met juist door dezelfde zorgverzekeraars opgelegde, en in contracten vastgelegde productie- en omzetplafonds, hilarisch te noemen.
Wat is het probleem?
Er is wederzijdse contracteervrijheid. Een zorgverzekeraar is niet verplicht elke zorgverlener te contracteren (hier), een deskundig zorgverlener is, om op verzoek burger (keuzevrijheid) zorg te leveren, niet verplicht met een verzekeraar een contract af te sluiten. De verzekeraar heeft wel zorgplicht, hetgeen inhoudt dat voor diens (verplicht) verzekerden tijdig en binnen redelijke afstand zorg van de basisverzekering is ingekocht (hier).
De verplicht verzekerde burger heeft in overeenstemming met Artikel 13 van de Zorgverzekeringswet een vrije artsenkeuze, hetgeen de mogelijkheid inhoudt ook een niet-gecontracteerde, maar wel gekwalificeerde zorgaanbieder te consulteren. De burger krijgt voor deze niet gecontracteerde maar wel geïndiceerde noodzakelijke zorg een vergoeding van de verzekeraar en betaalt daarnaast een eigen bijdrage. In 2015 is het ‘hinderpaalcriterium’ aan artikel 13 van de Zorgverzekeringswet toegevoegd. Dit criterium stelt dat de vergoeding die zorgverzekeraars bieden voor niet-gecontracteerde zorg niet zo laag mag zijn dat het zorgvragers belemmert om gebruik te maken van deze (nog) niet-gecontracteerde zorgverleners. Met andere woorden, de vergoeding moet voldoende zijn om voor elke burger de toegang tot zorg die voldoet aan “de stand van wetenschap en praktijk” te waarborgen.
Al 10 jaar is er onenigheid en onduidelijkheid over de hoogte van deze rechtmatige vergoeding en de te betalen eigen bijdrage. Dit heeft geleid tot vele rechtszaken met jurisprudentie over zorgcontractverschillen. Verzekeraars gebruiken hun inkoopmacht om vergoedingen zo laag mogelijk te houden terwijl zorgaanbieders economisch afhankelijk zijn van de vergoeding. De burger wil bij een medisch en/of mentaal probleem goed en liefst zo snel mogelijk geholpen worden.
Het ten tijde van IZA ontworpen (hier) wetsvoorstel “Wet bevorderen zorgcontractering” (belang verzekeraars), in een poging om patiënten te stimuleren om naar zorgaanbieders te gaan die wél een contract hebben met zorgverzekeraars, is 16 september 2024 (hier) weer door de minister ingetrokken (hier/hier).
Een wettelijke verankering van het hinderpaalcriterium kan na 10 jaar noch plaatsvinden met een generiek kortingspercentage die zélf geen uitzonderingen bevatten voor duurdere vormen van zorg (hier), noch met beoogde vastgelegde minimale eigen bijdrage. Jurisprudentie meldt dat uniform dringend behoefte bestaat aan verdere concretisering, maar dat de hoogte van de hinderpaal juist in de vorm van een maximale eigen bijdrage per verzekerde moet worden vormgegeven.
De Stichting Handhaving Vrije Artsenkeuze, opgericht in 2014, denkt daarbij, gegeven de uitspraak van de Hoge Raad van 9 december 2022, dat het hinderpaalbedrag voor iedereen gelijk is en gebaseerd moet zijn op het gemiddeld modaal inkomen van de “gemiddeld modale zorggebruiker.” Op basis van Nibudcijfers wordt gedacht aan een bedrag van ongeveer € 200 per jaar (hier-hinderpaal).
Stichting Handhaving Vrije Artsenkeuze
Koen Mous, advocaat van deze Stichting Handhaving Vrije Artsenkeuze, schetst de ontstane situatie (citaat, 12 december 2024 + hier): “In feite echoën zij (hier/hier) het geluid dat hierover al jarenlang door zorgverzekeraars de wereld in geholpen wordt. De wereld van de zorg is veel complexer dan zij doen voorkomen. Gemakshalve lijken zij de zorgplicht van zorgverzekeraars ook buiten beschouwing te laten. Met het wegzetten van niet-gecontracteerde aanbieders als “kwaadwillende” partijen die hun winsten opdrijven “op kosten van de premiebetaler” maken zij bovendien een karikatuur van de niet-gecontracteerde aanbieders. Zij houden vast aan het idee dat concretisering van de hinderpaalnorm vooral moet leiden tot lagere vergoedingen voor niet-gecontracteerde aanbieders. Ik hoop met deze bijdrage uitgelegd te hebben dat dát niet de oplossing is (einde citaat).”
In de recente brief aan de informateur van ZN bestempelen verzekeraars nu opnieuw niet-gecontracteerde zorg als ‘vrijblijvend’ en willen deze zorg zelfs afschaffen, terwijl zij zelf als verzekeraar onvoldoende, vaak wel beschikbare, zorg inkopen, inclusief het hanteren van omzet- en productieplafonds. Zolang daarmee wachtlijsten met wachten langer dan de Treeknorm bestaan, weten overheid en toezichthouder, dunkt mij, wat zij in het kader van (handhaving van) de zorgplicht (hier) behoren te doen (blog/blog/blog).
Bij als burger de plicht een polis te kiezen en premie te betalen hoort als zorgverzekeraar de resultaatplicht tot inkoop van zorg uit de basisverzekering. Maak voor deze resultaatverplichting als beleidsmakers het contracteren aantrekkelijker in plaats van niet-contracteren onaantrekkelijker. En presenteer niet-gecontracteerde zorg niet jaar in, jaar uit als zondebok van het eigen op dit punt falend zorginkoopbeleid (blog, 2022).
In onderstaand kader een overzicht van genoemde jurisprudentie.
Cruciale informatie zorgcontracten post-IZA van december 2022 tot heden
Keuze zorgpolis in overstapseizoen zorgverzekeraar
In januari kunnen verzekerden voor 2026 nog een nieuwe zorgverzekeraar kiezen, mits de oude verzekering voor 31 december is opgezegd (hier/hier). Ontevredenheid over de hoogte van de totale premie is de meest genoemde reden om over te stappen (NIVEL, 10 april 2025).
De toezichthouder presenteert over zorgverzekeringen de volgende informatie.
Informatiekaart Zorgverzekeringen 2025 (NZa, 20 mei 2025, pg.5)…
Gezien de beschreven problematiek wat betreft toegankelijkheid en betaalbaarheid bij niet-gecontracteerde zorg is de polis tekst van de basisverzekering over de hoogte van de vergoeding van de eigen verzekeraar (hier) en de daarbij te betalen eigen bijdrage (hier) een relevant item bij besluit wel/niet over te stappen. Wetend dat de verzekeraars inmiddels alle restitutiepolissen van de markt hebben gehaald (hier).
De rol van de toezichthouder en de beroepsvereniging
De Nederlandse Zorgautoriteit wordt geacht toezicht te houden op zorgcontractering in de Zorgverzekeringwet (hier). Informatie is verder te vinden in de Beleidsregel toezichtkader zorgplicht zorgverzekeraars Zvw (TH/BR-025) en in de Handvatten Contractering en Transparantie gecontracteerde zorg (NZa, 25 juni 2024). Een tijdelijk verbod op omzetplafonds zou, zolang buitensporige wachtlijsten bestaan (hier), al een goede stap zijn bij toezicht (Artikel 45/Wmg: hier/tip).
Zorgverzekeraars en zorgaanbieders kunnen een melding doen als het contracteerproces is vastgelopen (“Meldpunt”). Of men kan een klacht indienen bij de SKGZ (hier).
“Doet de beroepsvereniging dit niet zelf, dan doet een ander het en wordt de situatie meestal niet beter”
De beroepsvereniging kan een cruciale rol verwerven door de zorg te toetsen aan de stand der wetenschap en praktijk en daarmee niet wetenschappelijk gedragen zorg ontmoedigen. Waarna de beroepsvereniging juist noodzakelijke zorg, inclusief de organisatie van samenwerking, van een transparant en door de beroepsgroep gedragen kostenmodel kan voorzien (blog + gemelde restrictie). Doet de beroepsvereniging dit niet zelf, dan doet een ander het en wordt de situatie meestal niet beter!
Bedenk verder dat zorgverzekeraars, in tegenstelling tot wat ze zelf en persvoorlichters melden, gezien al hun polissen niet altijd het belang van consumenten dienen. Zo bleek eerder (NZa/ACM, 4 juni 2024) en later nog vorig jaar (NZa, 20 mei 2025).
En nu: hoe verder?
De voorzitter van Stichting Handhaving Vrije Artsenkeuze verklaarde rond de Kerst 2025 dat de vergoedingskwestie rond de hinderpaal van Artikel 13 is beland op het bord van de hoogste bestuursrechter: het College van Beroep voor het bedrijfsleven (YouTube-interview, de Nieuwe Wereld, Kerst 2025 + brief, 25 november 2025).
De rechtszaak om het hinderpaalcriterium, ofwel het bepalen van de maximale eigen bijdrage bij vrije artsenkeuze, staat bij het CBb gepland voor de tweede helft 2026, waarna in 2027 de uitspraak wordt verwacht. De NZa (hier) heeft hierbij hulp gevraagd van de landsadvocaat.
De Stichting heeft ter voorbereiding een Woo-verzoek ingediend (hier, 26 juni 2025).
Het is jammer dat ZN in haar brief aan de informateur bij het eerste punt zo weinig zelfinzicht toont.
Wordt vervolgd!
Eerdere blogs over zorgcontracten en wat ‘passend’ zou moeten zijn…
19.03.2014: Toezichthouder NZa stelt zich onwetend en partijdig op bij wetswijziging artikel 13
23.04.2014: Opheffen vrije artsenkeuze is in zorgakkoord onderdeel van politieke deal
04.06.2014: Besluit over keuzevrijheid voor zorgaanbieder wordt dans om de macht (1)
10.06.2014: Besluit over keuzevrijheid voor zorgaanbieder wordt dans om de macht (2)
04.09.2017: Het contract bij zorginkoop (inkoopmethodieken, omzetplafond, doorleverplicht)
06.01.2018: Analyse niet-gecontracteerde zorg nodig voor goede zorgrelatie (1) (met 3D-bril)
25.01.2018: Analyse niet-gecontracteerde zorg nodig voor goede zorgrelatie (2) (selectieve inkoop)
23.02.2018: Inzicht in prijs, dan pas uitzicht op een oplossing (interesse “ist” en “soll” kostprijs)
26.02.2018: Inzicht in prijs, dan ook uitzicht op een transparanter zorgcontract (in alle sectoren)
04.02.2019: Duidelijker financieel kader bij betaling niet-gecontracteerde zorg (betalen + meedenken)
29.03.2021: Handhaving inkoopplicht zorgverzekeraars moet na 15 jaar nog beginnen (NZa)
14.02.2022: Zorgplicht impliceert juiste inkoop van voldoende zorg (1) (tijdig, wet, ZV, rol IGJ, NZa)
16.02.2022: Zorgplicht impliceert juiste inkoop van voldoende zorg (2) (tijdig, wet, ZV, rol IGJ, NZa)
18.08.2022: Zorgplicht zorgverzekeraars blijft een (te) vaag omschreven begrip (plicht à “samen”)
11.10.2022: Niet-gecontracteerde zorg verdient meer waardering (werk + contractbespreking + IZA)
22.10.2022: Zorgverzekeringswet: de aanloop en de macht van werkgevers (1) (80->50%+markt)
25.10.2022: Zorgverzekeringswet: de aanloop en politieke besluitvorming (2) (VNO/CDA/VVD)
27.10.2022: Zorgverzekeringswet: het resultaat, met nu nog 7 bespreekpunten (3) (politieke inzet)
15.12.2022: Toetsing criteria basispakket: nodig, maar uitkomst onzeker (pakketcriteria bij ZINVOL)
23.12.2022: Toezichthouder ACM scant zorgmarkt eenzijdig (alleen bracheorganisatie-zorgverleners)
02.01.2023: Beslommeringen op de zorgmarkt (3 deelmarkten: stand van zaken begin 2023)
02.03.2023: Leiden afspraken integraal zorgakkoord tot beter resultaat (1)? (transitie/govern./prev./oecd)
13.06.2023: Zorgcontractering is complex gemaakt (1) (IZA, transformatie, beoordelingskader, ongelijkwaardig)
15.06.2023: Zorgcontractering is complex gemaakt (2) (minister spoorboek, nieuwe Handreiking contract)
19.06.2023: Zorgcontractering is complex gemaakt (3) (bijdragen advocaatkantoren contract)
22.06.2023: Zorgcontractering is complex gemaakt (4) (NZa monitor contractering 2022)
21.07.2023: Nieuwe contractinstructies toezichthouders richting brancheorganisaties (acm/nza)
29.08.2023: Leiden afspraken integraal zorgakkoord tot beter resultaat (2)?(consultant/ELZ)
11.09.2023: Zet in IZA primaire zorg centraal, niet het schaalniveau van organiseren (regio))
16.09.2023: Studiegroep Begrotingsruimte vertelt over zorgkosten niet het hele verhaal (-debet)
18.09.2023: De paarse krokodil blijft fier overeind (Ledenpeiling LHV + schamel resultaat van 25 jaar)
12.10.2023: Het Integraal Zorgakkoord: één jaar verder (verslag/reflectie voortgangsrapportage na 1 jaar)
23.10.2023: Rapport “Stand van de zorg 2023” bevat overvolle agenda (NZa insteek zorg + sectoren)
27.10.2022: Zorgverzekeringswet: het resultaat, met nu nog 7 bespreekpunten (3) (politieke inzet)
20.11.2023: Adequate zorg verdient waardering, ook als niet-gecontracteerde zorg (HR/polis)
23.11.2023: Incomplete risicoverevening heeft grote impact op zorg (te complex/26->1 ZV’s)
06.12.2023: Passend contract ook in IZA-tijdperk moeizaam te realiseren (rechtszaken/betaaltitel)
19.12.2023: Hoe macro-economische aspecten de spreekkamer binnendringen (TWMZ/ombuigingen)
07.05.2024: Raad van State vraagt toelichting bij wijziging wetsvoorstel artikel 13 Zvw
20.06.2024: (Weer) waarschuwingen uit zorgveld bij wijziging Art. 13 Zorgverzekeringswet
28.06.2024: Zorgcontractering als speelbal van beleid (wijzigingen zorgcontractering: Mous/Maverick)
02.07.2024: Een nieuwe minister gaat beginnen (met Fleur Agema bij VWS + start, kabinet Schoof)
15.07.2024: Overbehandeling schaadt zorg en stelsel (4 artikelen: arts/Linnean/aanneemsom + afschaf DBC)
04.09.2024: Zorgverzekeringswet wijzigen betekent eerst de noodzaak ervan inzien (update 2024)
18.09.2024: Onder de loep: Regeerprogramma en Rijksbegroting VWS 2025 kabinet Schoof
24.09.2024: Wat zegt de zorgpremie 2025 over de zorg in komend jaar? (tekorten/wachtlijst)
11.11.2024: Ook onverzekerden hebben recht op medische zorg (via CAK-OVV-SOV)
09.12.2024: Promovendus ziet financiële risico’s doorgeschoven worden naar zorgorganisaties
20.12.2024: Oplopend tekort zorgpersoneel. Juist nú bezuiniging op opleidingen?… (begroting)
08.01.2025: Slechts bij transparantie over financieringsstromen is passend zorgbeleid te maken (CWZ)
27.02.2025: Verscherpt toezicht CZ legt ook functioneren NZa onder vergrootglas (resultaat)
29.03.2025: In afwachting van AZWA (het aanvullend zorg- en welzijnsakkoord/ + IZA/sociaal domein)
22.04.2025: Reactie op RVS-rapport: Iedereen bijna ziek (keerzijden screening, testen, BVO + nieuwe wet)
03.06.2025: Budgetonderschrijding IZA-sectoren vooral zichtbaar bij wijkverpleging (€€Rijk/AR)
07.06.2025: Beperkte waarde financieel resultaat bij zorgverzekeraars (2024/taak-zorgplicht!)
11.06.2025: Hoofdlijnenakkoord ouderenzorg biedt oudere Wlz-verzekerde (veel) onzekerheid
22.07.2025: Ook in AZWA worden scherpe beleidskeuzes vooruitgeschoven (BO/21 partij/30 pnt.)
28.07.2025: Ondertekenen AZWA in instabiele tijd is een dilemma (1) (financieel/veel contextitems)
16.08.2025: Regel financiering organisatie/infrastructuur eerste lijn via werkvloer (RESV/wijkzorg)
03.09.2025: Snelle aanstelling staatscommissie moet zorg redden (AZWA/HLO-besluit+8 processtappen)
09.09.2025: Ondertekenen AZWA in instabiele tijd is een dilemma (2) (financieel/veel contextitems)
22.09.2025: Regulering winstuitkering zorg (winstuitkering, commercie, investeerders, Wibz/PE)
29.09.2025: De dag dat de hoogste bestuursrechter zich buigt over tarieven huisartsenzorg (CBb)
06.10.2025: Evaluatie topambtenaren: commerciële huisartsenzorg niet ten principale afgewezen
08.10.2025: Tweede Kamerverkiezingen: financiering/organisatie van zorg (1)
13.10.2025: Tweede Kamerverkiezingen: preventie (2)
14.10.2025: Tweede Kamerverkiezingen: eerstelijnszorg c.q. huisartsenzorg (3)
20.10.2025: Tweede Kamerverkiezingen: in een podcast bespreking van 9 zorgitems
29.10.2025: Mantelzorg en professionele zorg zien de grens van hun zorg (arbeidsmarkttekorten)
10.11.2025: Analyse kostendata alleen zinvol i.c.m. gelijktijdige beleidswijziging (databank ZiN)
01.12.2025: Als verevening inkoop passende zorg remt, dan…, ja, wát dan? (kans daling bijdrage)
17.12.2025: Wibz en winstuitkering: nieuwe regels in een oud spanningsveld (integer bedr.voer.)