Dit najaar start na succesvolle pilots de campagne “Een boete op genezen”, geïnitieerd door apothekersverenigingen Landelijke Eerstelijns Farmacie (LEF) en de Vereniging van Jonge Apothekers (VJA), met steun van de Consumentenbond (hier). De verenigingen willen met deze campagne laten zien dat apothekers én patiënten opdraaien voor de gevolgen van het inkoopbeleid van zorgverzekeraars. Zij hebben zowel de Tweede Kamer als de minister gevraagd om met ingrijpen tekorten aan te pakken, zeker nu zo’n 4 miljoen Nederlanders jaarlijks ermee te maken hebben (geneesmiddelentekort + dossier + IGJ).
Aan de balie zien apothekers naar eigen zeggen dagelijks de gevolgen. Mensen die andere medicijnen, een andere dosering of helemaal geen medicijnen mee naar huis krijgen. Met alle gevolgen van dien. Van deze tekorten valt 71% onder het preferentiebeleid van verzekeraars, een beleid wat in 2004 is ingevoerd, per verzekeraar verschilt en jaarlijks wijzigt.
Zoals de tekstafbeelding onder de blogtitel stelt, zijn geneesmiddelen soms hier niet en elders in Europa wél beschikbaar. De centrale boodschap bij de campagne (citaat): “de focus moet verschuiven van spreadsheets en kostenbeheersing naar patiëntveiligheid en beschikbaarheid van zorg.”
Meerdere blogs over dit onderwerp gingen al aan deze vooraf. Met steeds de constatering dat negatieve consequenties van het ontstane tekort worden doorgeschoven naar zorgverleners en burgers. Hierdoor krijgen burgers gezondheidsklachten, omdat structurele oplossingen van tekorten achterwege blijven (hier/hier/hier + blog-2018 + blog/blog/blog/blog etc.).
ZN-reactie: ook een brief aan de minister (hier)…
Hoewel de campagne “Een boete op genezen” nog moet beginnen, heeft Zorgverzekeraars Nederland (ZN) de minister al een brief gestuurd met de boodschap (citaat): “wij roepen u op publiekelijk afstand te nemen van insteek en toon van deze campagne en de concretisering van de AZWA-afspraken (AM: binnen het Bestuurlijk Overleg Farmacie, AZWA-BOF E5) te benoemen als de juiste weg voorwaarts (einde citaat).” De brief van ZN (ZN, 26 augustus 2026) begint zo…
De ZN-brief is door 2 kranten van commentaar voorzien (FD noemt het ‘ruzie’/Telegraaf gebruikt het woord ‘ramkoers’). De apothekersvereniging blijft benoemen dat het preferentiebeleid tekortschiet, zorgverzekeraars onvoldoende verantwoordelijkheid nemen en dat juridische stappen niet worden uitgesloten.
Dat een voormalig minister van VWS én een voormalig bestuursvoorzitter van een grote zorgverzekeraar, zelf een van de grondleggers van het preferentiebeleid, beiden inmiddels van baan gewisseld, vinden dat dit voorkeursbeleid te ver is doorgeschoten en (dus) nú aangepast moet worden (hier), is een aparte vermelding waard.
Wat deed/doet het ministerie?
Binnen het reguliere brancheoverleg (AZWA-BOF) komen knelpunten van het preferentiebeleid aan de orde zoals transparantie van het inkoopbeleid, bandbreedtes, medische noodzaak, houdbaarheid van geneesmiddelen, in- en uitlooptermijnen, verpakkingsgrootte en uitvoerbaarheid in de praktijk. Maar de resultaten zijn onvoldoende met betrekking tot beschikbaarheid. Het ministerie, samen met zorgverzekeraars hoofdverantwoordelijk voor introductie van het AZWA-beleid, leggen al jaren een te sterke focus op lage prijzen. Maar juist dit beleid leidt tot geneesmiddelentekorten, verschraling van het aanbod en hogere indirecte zorgkosten.
ZN mag dan, zie brief, €400 miljoen per jaar besparen op kosten geneesmiddelen, maar wat is dat bedrag waard als (medische/economische) kosten als gevolg van tekorten (hier) niet gekapitaliseerd worden? Dan zijn kosten-prijsplaatjes niet waardevol, zeker niet als onze toezichthouders, financiële zorgexperts en consultants ze niet willen berekenen.
De financiële intransparantie (blog) richt zich met name op gevraagde importprijs, de geboden inkoopprijs en hoe prijsverschillen en/of hoe generiek (geheime) preferentieprijzen zich verhouden tot de Apotheek Inkoop Prijs, het Geneesmiddelenvergoedingssysteem. Conclusie: wat zegt “400 miljoen besparing” uit de ZN-brief als de race naar de laagste prijs steeds eindigt aan de balie van de apotheek?
Ten aanzien van ministeriele en overheidsacties verwijs ik naar bekende correspondentie: AZWA, E5 + VWS, 11 maart 2026/hier + VWS, 1 april 2026 + VWS, 2 juli 2026/hier/hier/hier + BOF, 26 juli 2026 + reactie NZa, 25 mei 2026 + NZa, 23 juni 2025.
De campagne “Een boete op genezen”
In deze komende campagne ligt de nadruk nu “niet op een technische systeemdiscussie over het preferentiebeleid, maar meer op menselijke gevolgen ervan wat betreft gezondheidsschade en patiëntveiligheid” (zegt SATA). Verzekeraars sturen te veel op alleen kosten. Met de campagne worden 3 doelen geformuleerd…
Waarom steunt de Consumentenbond deze campagne? Citaat (hier, mei 2026): “Wij vinden dat je altijd de medicijnen hoort te krijgen die je nodig hebt. Daarom steunen we de oproep van LEF en VJA om medicijnen onderling uitwisselbaar te maken. Is het voorkeursmiddel niet leverbaar, dan moet een alternatief volledig worden vergoed. Dat mag nooit ten koste gaan van het eigen risico of leiden tot bijbetaling (einde citaat).”
Zoals in de ZN-brief is te lezen, willen verzekeraars vóór het volgende BO Farmacie van 10 september 2026 met de minister een gesprek over de gemelde problematiek. Dan wordt hopelijk ook duidelijk wat ZN bedoelt met de zin (citaat uit brief): “Ook staan wij open voor verbeteringen en aanpassingen met beschikbaarheid en betaalbaarheid als uitkomst.”
Tot slot
De publiekscampagne van LEF/VJA is begrijpelijk als na zoveel jaar preferentiebeleid er geen besef is wat de nadelen zijn, inclusief de weigering deze nadelen te kapitaliseren. In 2004 begon het preferentiebeleid als gezamenlijk beleid van zorgverzekeraars. Sinds 2008 voeren zorgverzekeraars dit beleid individueel uit en vanaf 2025 geldt dit voor alle verzekeraars (hier + hier).
Financiële intransparantie geldt overigens niet alleen voor beschikbaarheid van geneesmiddelen als een der laatste stappen in de keten. Dat geldt ook voor de eerste stappen in de farmaketen, zoals ontdekking stof – preklinisch onderzoek – fases klinisch onderzoek – registratiegoedkeuring – productie en kwaliteitscontrole – groothandel/distributie en met acceptatie van schadelijke neveneffecten van patentrecht, ‘repurposing’ en evergreening’ etc. (eerdere blogs + FTM-1, 2025 + FTM-2, 2026).
Uit mijn blog van 2 maart 2026 (item 8!) een herhaling als slotwoord: “Het wordt tijd de doos van Pandora te openen en transparantie te betrachten over de geheel af te leggen route van een geneesmiddel, van ontwikkeling tot aflevering aan de balie. Met name bij de ontwikkelkosten van de industrie en bij het diffuse prijsbeleid van zorgverzekeraars met hun geheime preferentieprijzen is het, blijkbaar met toestemming van de overheid, slecht gesteld met de openbaarheid.”
NB: herkomst afbeeldingen
*Plaatje 1 (onder de blogtitel): Bron: Radar, Medicijntekorten in Nederland: spelen zorgverzekeraars hierin een rol? ,25 mei 2026, weergave van het standpunt van LEF en VJA.
*Plaatje 2: De eerste alinea van een brief van ZN aan de minister, 26 augustus 2026, met het verzoek aan de minister publiekelijk stelling te nemen tegen beide apothekersverenigingen.
*Plaatje 3: Deze tekst komt uit de nog te starten campagne, verwoord op de campagnebijeenkomst van LEF/VJA van 18 mei 2026 (hier).
Eerdere blogs over geneesmiddelen, tekorten en preferentiebeleid
18.08.2017: Prijsaanpak dure geneesmiddelen blijkt complexe zaak (weesgeneesmiddelen Ned.)
05.09.2018: Preferentiebeleid: van kostenbeheersing tot perversiteit (te ver doorgeschoten)
24.09.2018: Inzicht geven in prijs medicijn is taak van overheid (discutabele prijsstelling medicijn)
13.10.2018: Wouter Bos: Stop met wegduiken voor pijnlijke keuzes in de zorg (wegkijken als beleid)
18.01.2019: Prijs weesgeneesmiddelen: van verontwaardiging naar aanpak (afleggen verantwoording)
08.04.2019: Stijging gebruik opioïden vraagt een multidimensionale aanpak (“een stille opioïde-epidemie”)
01.02.2020: Ook de politiek aan zet bij gedragscode geneesmiddelenindustrie (code VIG over prijzen)
04.04.2020: Verhoogde urgentie aanpak tekorten geneesmiddelen (altijd al, zeker nu in coronatijd)
15.05.2020: Zuinigheid die wijsheid koopman bedriegt en zorg bedreigt (beleid medicijninkoop)
06.01.2021: Modernisering GVS levert zeker wat op, vooral misère (wisselen, misbruik MN R/)
22.10.2021: Dure geneesmiddelen: van markt naar controle (intramuraal, wees, kosteneffectiviteit)
04.02.2022: Nieuwe aanpak moet geneesmiddelentekorten voorkomen (ijzeren voorraad/EMA)
13.03.2022: Reflectie op speerpunten zorgkoers kabinet Rutte IV (1) (dure medicijn = speerpunt 4)
15.06.2022: Het nieuwe GVS: wie betaalt, bepaalt! Of toch niet? (Bezwaarbrieven + eigen Leidraad)
09.08.2022: Herberekening GVS-vergoedingslimieten: bezint eer ge begint! (2023: -140 mln.?)
10.11.2022: Hormoonspiraal Levosert ten onrechte als preferent aangewezen (zwichten voor NIP)
19.01.2023: Leveringszekerheid geneesmiddelen neemt af, tekorten nemen toe (WPG+GVS+pref.beleid)
27.02.2023: Niets wijst op het (willen) stoppen van het preferentiebeleid (toenemende tekorten)
02.01.2024: Regel hulpmiddelen (weer) met eigen lokale apotheek (m.n. palliatieve fase/dichtbij IZA)
08.03.2024: Stijging geneesmiddelentekort vereist aanscherping beleid (prijs/preferentie/overheid)
06.06.2024: Aanpak medicijntekort is politiek een vrije kwestie, dus…neem snel maatregelen
27.11.2024: Aanpassing wet- en regelgeving doemt op bij tekort geneesmiddelen (RvS-uitspraak)
04.04.2025: Tekortenbesluit geneesmiddelen functioneert (slechts) als EHBO (marktinterventie beter)
02.02.2026: Geneesmiddelentekorten zijn geen toeval (KNMP-overzicht + 17jr preferentiebeleid)