Ook voor acute zorg, in en buiten kantoortijden, telt voor beleid het bekende plan met 8 stappen (visie – missie – inhoud – organisatie/logistiek – noodzakelijk budget – bekostiging – tarifering – zorgcontract). In deze blog wordt ingegaan op het afstemmen van de bekostiging binnen het netwerk van acute zorg.
Gelijkgerichtheid van bekostiging betekent dat de bekostiging van acute zorg van netwerkpartners is gestoeld op dezelfde basisprincipes. Het betreft spoedzorg geleverd door huisartsen, medisch-specialisten (MSZ), ambulancezorg, acute GGZ, instellingen voor verpleging, verzorging en thuiszorg en de farmaceutische spoedzorg. Geen eenvoudige opgave, zo blijkt (hier).
Eerder beschreven…
17.03.2025: Bekostiging netwerk acute zorg 1E en 2E lijn: huisartsen(team)zorg (1) (budget)
20.03.2025: Bekostiging netwerk acute zorg 1E en 2E lijn: SEH/MSZ (2) (budget/45-min.norm/schoning)
In deze blog komt de beoogde budgetbekostiging MSZ/SEH als beschikbaarheidbijdrage ter invulling van stap 5 en 6 aan de orde.
De inhoud van de acute zorg MSZ is beschreven in professionele standaarden (hier/hier), in kwaliteitskader spoedzorgketen (2020) en in de Leidraad SEH (2024).
Ook over “zorgcoördinatie” en “gegevensuitwisseling” is inmiddels al voldoende geschreven (hier/hier/hier/hier+ blog).
Pas wanneer de eerste vier stappen (kwaliteit/kwantiteit) in een meerjarige zorginhoudelijke agenda zijn overeengekomen, komen budget en bekostiging als stap 5 en 6 ter sprake. Dat geldt voor elke netwerkpartner.
In onderstaand kader noem ik in het netwerk als voorbeeld binnen een zorginhoudelijke agenda de (blijkbaar) overeengekomen streefnorm ambulancezorg…
Voorbeeld: Streefnorm ambulancezorg (Bron: hier/hier/hier/hier/hier/hier/2024 + 2025)
|
“De streefnorm van 15 minuten responstijd is opgebouwd uit 2 minuten triagetijd op de meldkamer, 1 minuut uitruktijd en 12 minuten aanrijtijd (uitgewerkt in het in het kwaliteitskader ambulancezorg). 99,7% van de inwoners van Nederland binnen 45 minuten per ambulance naar een basis-SEH worden gebracht. Voor de overige 0,3% (61.800 inwoners) geldt een langere reistijd dan 45 minuten. In 2024 waren dit 62.900 inwoners. Een groot deel van deze mensen woont op de Waddeneilanden en in (delen van) Zeeland en Groningen. Een bereikbaarheidsanalyse geeft aan hoeveel inwoners van Nederland binnen 45 minuten per ambulance naar een locatie met een acute zorgfunctie kunnen worden vervoerd. Het gaat om 77 basis-SEH’s met 24/7-uurs openstelling en de 221 ambulancestandplaatsen die 24 uur per dag 7 dagen per week paraatheid leveren” |
De opbrengst van een beleidsanalyse (hier) binnen acute zorg kan altijd reden zijn tot heroriëntatie en/of een reorganisatie van een der stappen. De vooraf eis (dan) van VWS, zoals nu geformuleerd, van budgetneutraliteit kan een forse hinderpaal zijn/worden bij de uitvoering van het aangepaste stappenplan.
Toezichthouder NZa presenteert uitvoeringsadvies budgetbekostiging (bron/bron)
In deel 2 van het “Uitvoeringsadvies budgetbekostiging spoedeisende hulp” (NZa, 1 juli 2025, 67 pg’s) stelt de Zorgautoriteit voor de vormgeving en vaststelling van het genoemde budget de parameters te gebruiken zoals die bekend zijn bij de huidige invulling van de beschikbaarheidbijdrage SEH (hier/2025/hier/hier)…
|
“Een ziekenhuis kan in aanmerking komen voor een beschikbaarheidbijdrage als de afdeling SEH en/of afdeling acute verloskunde (AV) gevoelig zijn voor de 45-minutennorm volgens de meest relevante analyse van het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM). In deze bereikbaarheidsanalyse wordt modelmatig berekend welke ziekenhuislocaties met een afdeling SEH/AV ‘gevoelig’ zijn voor de 45-minutennorm. Met ‘gevoelig’ wordt bedoeld dat sluiting van de afdeling SEH of AV tot gevolg heeft dat meer mensen niet meer binnen de norm naar de SEH of AV vervoerd kunnen worden, in vergelijking met de situatie wanneer deze afdeling SEH of AV open is. Om die reden mogen deze afdelingen niet sluiten. De norm van 45 minuten is vastgelegd in de Wkkgz.” |
Deze parameters worden met de aangekondigde budgetbekostiging SEH herijkt en de uitkomst ervan bepaalt de invulling van het budget. Het nieuw berekende budget SEH is niet kostendekkend voor de gehele SEH maar slechts voor een beperkte formatie van het SEH-personeel en achterwacht. De aanvullende financiering gebeurt verder via een overig zorgproduct ofwel de arbeid zelf.
Invoering per 2027 betekent dat er geen ruimte is voor maatwerk of aanvullende afspraken. De hoogte van het tarief en welke verantwoording er bij het budget hoort, wordt in nadere uitwerking afhankelijk van behaalde ”uitkomsten” bepaald. In een zogenaamde ‘groeipad’ met een ‘normenkader’. Zo meldt de toezichthouder in…
Uitvoeringsadvies budgetbekostiging spoedeisende hulp (NZa, 1 juli 2025)
Beschouwing
Met als start van de beschouwing de opmerkingen van Marcel Levi, medisch specialist en voorzitter van de raad van bestuur van de Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO). Hij zegt…
Zorgvisie (Marcel Levi, 7 april 2025)
|
Citaat: “Financiering van de spoedeisende hulpposten (SEH’s) in ziekenhuizen als nutsvoorziening kan helpen bij een efficiëntere organisatie van het acute zorglandschap. Invoering van budgetbekostiging voor acute zorg hoeft helemaal niet zo ingewikkeld te zijn als de NZa in een briefadvies stelt. Wel moet het gepaard gaan met een planningsbesluit waar Nederland SEH’s wil openhouden en waar niet (einde citaat).” |
De hamvraag is dus niet primair welk budget toereikend is, maar op welke locatie en met hoeveel SEH’s Nederland door wil (moet?) gaan? In hetzelfde artikel stelt Levi dat NL “best toe kan met 40 ziekenhuizen” en dat “concentratie van acute zorg niet kan zonder wederkerigheid. Zonder spreiding van zorg richting kleinere ziekenhuizen, gaat het niet lukken.”
Ook reageert hij op de vaststelling door de NZa dat “invoering van budgetbekostiging in de acute zorg ingewikkeld is en veel tijd kost.” Zijn antwoord in het artikel: “Zo ingewikkeld hoeft het helemaal niet te zijn. Natuurlijk moet je de huidige ziekenhuisbudgetten schonen van de inkomsten die via de SEH naar binnen komen. Maar als we dit echt willen, en u (NB: bezoekers congres acute zorg) en ik gaan een uurtje bij elkaar zitten, komen we een heel eind.”
Het is niet aan mij als blogger een inschatting te maken hoeveel SEH’s er straks bekostigd moeten worden. Op dit moment zijn er 79 locaties met een basis-SEH. Hiervan zijn 76 locaties 24/7 uur geopend, 3 basis-SEH’s zijn overdag en ’s avonds geopend en zijn ’s nachts gesloten (bron). Daar waar er nu op 76 locaties een SEH is, waren er in 2016 nog 90 (bron, tabel). Er is dus in de praktijk de laatste 10 jaar al wel een concentratietendens gaande, hoewel de overheid vaag blijft over de numerieke doelstelling hierbij (blog, 2022+ artikel, 2025).
Wat valt er verder nog op te merken?
Bij de invoering van budgetbekostiging SEH worden twee doelen nagestreefd. Allereerst de samenwerking tussen ziekenhuizen onderling en tussen ziekenhuizen en andere schakels in de keten van acute zorg. Daarnaast als tweede doel moet de nieuwe bekostiging ziekenhuizen meer financiële zekerheid geven, waardoor financiële problemen geen reden kunnen zijn om de spoedeisende hulp te sluiten.
Naast de opmerking van Levi over de noodzaak van een toekomstig gewenste planning SEH’s en daarbij als compensatiepunt een georganiseerde wederkerigheid binnen de sector, lijken ook de volgende punten relevant…
*Ontvlechting DBC-tarief + stop huidige beschikbaarheidsbijdrage
Het toewerken naar een vast budget is ingewikkeld omdat zowel het vrije segment als het gereguleerde segment ‘geschoond’ moet worden. Dit betekent voor het vrije segment dat het SEH-deel van de acute zorg uit de DBC’s moet worden gehaald, hetgeen zal resulteren in een lager DBC-tarief (hier). Ook moet bij ontvlechting van tarieven en contracten rekening worden gehouden met een al dan niet al aanwezige, eerder vastgestelde, beschikbaarheidbijdrage. Wat het verder nog extra gecompliceerd maakt, is het feit dat zorgtarieven per ziekenhuis verschillend zijn, vaak vanwege een schaaltoeslag en begrotingsafspraken: groter ziekenhuis, dan hoger tarief. Maar ook vanwege verschil in contracten tussen bestuur en verzekeraars. Dit betekent niet eenzelfde landelijke tariefcorrectie, maar een arbeidsintensieve tariefontvlechting per ziekenhuis van het financieringsaandeel SEH-zorg.
Een stapsgewijze invoering van een nieuwe budgetbekostiging wordt door zorgverzekeraars afgewezen. Verzekeraars zeggen: “Maak pas op de plaats met budgetbekostiging voor de acute zorg en doe het in één keer goed” (ZN, 13 juni 2025 in bijlage uitvoeringsdocument, pg.47 + Zorgvisie, 21 augustus 2025).
**Niet alle SEH-kosten vallen onder budget
Nogmaals, wat ook nog niet duidelijk is, is de vraag welk deel van toekomstige SEH-kosten acute zorg straks valt onder deze bekostiging en welk deel niet? Er lijkt aangestuurd te worden om met een budget een beperkte formatie van het SEH-personeel en achterwacht te vergoeden. Waarbij het SEH-budget verder wordt aangevuld met overige zorgproducten (zie 2e plaatje hierboven).
*** (Snelle) invoering met wel/geen tussenstap
Wat opvalt is het gegeven dat relevante partijen op belangrijke aspecten niet op één lijn zitten (zie slotpagina’s uitvoeringsdocument, 1 juli 2025 + Zorgvisie, 21 augustus 2025). Dat betreft de NFU (Nederlandse Federatie van Universitair Medische Centra), NVSHA (Nederlandse Vereniging van Spoedeisende Hulp Artsen), NVZ (Nederlandse Vereniging van Ziekenhuizen), ZN (Zorgverzekeraars Nederland) en de FMS (Federatie Medisch Specialisten).
****De instabiele politieke situatie
Zoals bekend wil de politiek de acute zorg met een budgetneutrale invoering uit de marktwerking halen. Nog níet weten wat de kosten zijn, maar al wél weten dat het huidig budget afdoende is, is een wankel uitgangspunt om te starten. Zeker als ook straks nog een deel van de SEH-kosten via zorg (”ozp”) moet worden betaald. En zeker gezien de beoogde 0% volumegroei MSZ in 2027 en 2028 (AZWA, 3 juli 2025, pg.100).
De inmiddels vertrokken demissionaire minister van VWS (Daniëlle Jansen) zou na de zomer de knoop doorhakken hoe verder te gaan met het traject van budgetbekostiging acute zorg (hier/Kamerbrief, 3 juli 2025). Na het opstappen vorige week van NSC-bewindslieden uit het demissionaire kabinet-Schoof, worden hun ministersposten voorlopig tijdelijk vervangen door VVD- en BBB-bewindslieden (hier).
Voor VWS wordt dat Robert Tieman (BBB), die per 22 augustus 2025 waarnemend minister is. Deze minister was pas sinds 19 juni 2025, na het eerder opstappen van de PVV-bewindslieden, in functie als minister van Infrastructuur en Waterstaat. Het standpunt van deze nieuwe waarnemend minister over budgetbekostiging is uiteraard nog onbekend. Evenmin is onduidelijk wat het uitvoeringstraject gaat worden bij de acute verloskunde (verwacht oktober 2025), als onderdeel van het uitvoeringsadvies.
De politieke situatie is nu dat resterende partijen in het kabinet (VVD, BBB) nog kunnen leunen op slechts 32 zetels in de Tweede Kamer. Dat zijn 44 zetels te weinig voor een meerderheid (hier). Het kabinet Schoof lijkt te eindigen zoals het begon: veel gespin, maar door gebrek aan onderling vertrouwen en samenwerking is er weinig productie van wol.
Tot slot
Netwerkzorg betekent netwerkbekostiging. Na een door netwerkpartners overeengekomen zorginhoudelijke agenda en organisatie bij acute zorg zijn de volgende te nemen stappen, bij beleid en uitvoering, bepaling van de hoogte van budget én de vorm van bekostiging. Het uitvoeringsadvies laat zien hoe complex dit is.
Als gelijkgerichtheid van bekostiging van acute zorg een fundamenteel en serieus te nemen item is, dan betekent dat dezelfde toepassing van principes voor tweedelijnszorg als voor zorg van overige netwerkpartners. Met kenmerken zoals zijn te vinden bij bijvoorbeeld de huidige bekostiging van ambulancezorg en huisartsenposten.
Eerdere blogs over acute zorg (in ziekenhuizen) in een netwerk
10.08.2019: Overheid, neem regie bij transformatie ziekenhuislandschap (centrale aansturing)
14.10.2019: VWS herpakt regie bij faillissementsperikelen van ziekenhuizen (nu vooraf bemoeienis)
22.08.2020: Inzet IC-verpleegkundigen onder het vergrootglas (IC-capaciteit + hun randvoorwaarden)
14.09.2020: Bekostiging passende zorg in beweging: ziekenhuiszorg (2) (visie + NZa-verrekentarief)
14.06.2021: Over toverwoorden en de kunst van veranderen (ziekenhuistransitie i/e verandercyclus)
24.08.2021: Behoud van 11 traumacentra is een voorbarige conclusie (houtskoolschets + volumenorm)
27.08.2021: Voldoende IC-capaciteit zou breed gedragen taakstelling moeten zijn (HBO+zkh+VWS)
02.03.2022: Uitgangspunten herinrichting landschap acute zorg bekend…en nu? (pilots/VWS/NZa)
15.03.2022: Reflectie op speerpunten zorgkoers kabinet Rutte IV (2) (acute zorg = speerpunt 6)
20.04.2022: Minister blijft vaag over noodzakelijk aantal spoedeisende hulp (SEH) (in IZA?)
20.02.2023: Minister zet met besluit kinderhartcentra risicovolle stap (Erasmus/UMCG + transitieperiode)
12.04.2023: Over zorgcoördinatie bij acute zorg en nog te plegen interventies (bekostiging-HDS-HA)
23.05.2023: Zorgcoördinatie acute zorg is in 2025 regionaal geregeld (ZCV-ZCC in 11 ROAZ)
03.07.2023: Burgers bij transitie ziekenhuiszorg: wel informatierecht, geen medezeggenschap
12.07.2023: Huisartsen geven helder advies over triagering bij coördinatie acute zorg (dichtbij!)
08.01.2024: Laat verschil bekostiging 1e en 2e lijn geen spelbreker zijn in samenwerking
15.01.2024: Financiële staat: vraag/antwoord (18) (over consequenties verschil bekostiging 1e en 2e lijn)
18.01.2024: Besluit concentratie kinderhartchirurgie door rechtbank vernietigd (17 jr.na GR-adv.)
04.03.2024: Het juiste contract als weergave van afspraken in acute zorg (ZC/ZCC + WMG-ovk.)
23.08.2024: Plan Zuyderland als lakmoesproef bij behoud streekziekenhuizen (belofte(n) kabinet)
08.01.2025: Slechts bij transparantie over financieringsstromen is passend zorgbeleid te maken (CWZ)
17.03.2025: Bekostiging netwerk acute zorg 1E en 2E lijn: huisartsen(team)zorg (1) (budget)
20.03.2025: Bekostiging netwerk acute zorg 1E en 2E lijn: SEH/MSZ (2) (budget/45-min.norm/schoning)