Laat deze blog om veiligheidsreden (“het chilling effect”) maar beginnen met de opmerking dat elke Nederlander geacht wordt de wet te kennen. Dat geldt dan in theorie ook voor de artikelen 84 en 85 van de Geneesmiddelenwet. Het komt ongeveer erop neer dat voor recept plichtige medicatie er geen publieksreclame mag worden gemaakt. Inclusief geen misleiding en/of het gebrek aan een objectieve voorstelling van zaken. Citaat: “Of een bepaalde uiting moet worden gezien als reclame, is niet afhankelijk van de afzender. Iedereen kan reclame maken: bedrijven, media, artsen, apothekers, of wie dan ook. De regels die de Geneesmiddelenwet stelt op het gebied van reclame gelden daarmee ook voor iedereen. Er kan ook sprake zijn van reclame wanneer een onafhankelijke derde partij (dus niet bijvoorbeeld de geneesmiddelenfabrikant zelf) dit maakt. Die partij kan bijvoorbeeld de media zijn (einde citaat).”
Deze inleiding is nodig door de ontstane ophef nu de Inspectie (IGJ) boetes aan kranten e.a. heeft opgelegd over hun artikelen (hier/hier/hier/hier/hier) over de afslankmedicatie tirzepatide en semaglutide. Het zijn geen kinderachtige boetes (hier): Volkskrant en AD (€51.000 gezamenlijk) en NRC en De Telegraaf (€132.000 gezamenlijk). Of dit de definitieve openbare boetebesluiten zijn, is aan de rechter. Wel kwam naar buiten (hier) dat de hoofdredacties deze week (35) een gesprek over deze boetes hebben met de minister van VWS.
Eerdere veroordeling
Mogelijk voelt de IGJ zich hier gesterkt door een eerdere uitspraak van de rechter (ECLI:NL: RBAMS: 2026:5160, Amsterdam, 10 april 2026), waarin DPG Media B.V. werd beboet wegens het maken van publieksreclame voor de receptgeneesmiddelen. De rechtbank oordeelde destijds dat de publicaties een reclamedoelstelling nastreefden (hier) en niet alleen maar informatie gaven. Ook werd in deze uitspraak geoordeeld dat de boetes niet in strijd zijn met artikel 10 EVRM. Formeel betreft het, toen en nu, deels “off-label” medicatie (buiten de bijsluiter), wat betekent dat een arts een medicijn voorschrijft voor een doel, een leeftijd(sgroep) of in een dosering waarvoor het middel niet officieel is goedgekeurd door de medicijnautoriteiten. Het medicijn kan dan wel geregistreerd zijn, maar dan voor een andere ziekte of patiëntengroep (IGJ-standpunt).
Hoe dit nu te duiden?
Zelf voel ik niet de geringste behoefte medicatie aan te prijzen of af te keuren. Voor informatie wordt verwezen naar de geneesmiddelenbijbel: het Farmacotherapeutisch Kompas (hier). Dat geldt ook voor beoogde afslankmedicatie (hier). Verder zijn bijdragen van deskundigen/onderzoekers over de complexiteit van obesitas veel nuttiger. Bijvoorbeeld Liesbeth van Rossum (blog) en Jaap Seidell en hun vele bijdrage over beleid en preventie (blog). Ook een website als “Thuisarts.nl” meldt objectieve informatie (hier).
De vraag blijft actueel waarom de IGJ nu zich zo actief opstelt en daarnaast, de vele desinformatie, ook over “medicijnen” (aan IGJ!), in allerlei media al jarenlang laat lopen. Er wordt in en buiten NL zonder ingrijpen wat “medische” onzin gemeld.
Als daarentegen, althans in opzet, ook de serieuzere media nu beboet worden, dan roept dat vele vragen op. Vragen, waarop antwoorden ontbreken (IGJ/hier). Het genoemde ‘chilling effect’ betreft de situatie dat in publicaties na boetedreiging veel voorzichtere teksten voorkomen en bepaalde onderwerpen, formuleringen of publicaties worden vermeden, juist om deze boetes te voorkomen. Toch ook een maatschappelijk ongewenste situatie, dunkt mij…?
Mogelijk spelen een rol de hoge prevalentie van obesitas (hier/hier) en de trend (daarom?) van het vermarkten (hier) van GLP-1 medicatie, de medicalisering en de eindeloze discussies over betaalbaarheid. Dit jaar zag ik nog eens de klassenfoto’s van mijn klas op de basisschool en in het voorgezet onderwijs: niet één obese klasgenoot. Overigens zijn ook leefstijlinterventies, zo werd recent gemeld, nog steeds voor verbeteringen vatbaar (hier).
Obesitasbeleid kan niet plaatsvinden zonder aandacht voor preventie en de (politieke!) maatschappelijke aanpak van de uitvoering ten behoeve van een betere volksgezondheid…
In een vorige blog (hier) werd de vraag gesteld wat de beleidsgevolgen zijn nu de prijs van afslankmedicatie (GLP-1) dalend is (hier/hier)? Daarbij: kan een onafhankelijke journalistieke publicatie juridisch blijvend als reclame worden aangemerkt?
Registratie versus toelating basisverzekering
Registratie van een geneesmiddel en het toelaten van dit middel tot de basisverzekering zijn twee gescheiden wegen. Ofwel, een geregistreerd middel kan om verschillende redenen toch (nog?) niet in de basisverzekering (‘basispakket’) zitten. Er zijn vier pakketcriteria (hier), die het Zorginstituut daarbij onderzoekt en nadien de minister adviseert (hier). Kortom, het CBG/EMA (hier) besluit in het eerste traject over de vraag of het geneesmiddel op de markt mag en beoordelen onder meer kwaliteit, werkzaamheid en veiligheid. Bij goedkeuring krijgt het middel een handelsvergunning. Het Zorginstituut adviseert en VWS besluit in traject 2 of het geneesmiddel ook wordt vergoed voor de basisverzekering. Dat geldt dus ook voor zinvolle afslankmedicatie.
Toelating
In 2025 is de Ronde Tafel Obesitas opgericht, op initiatief van het Zorginstituut. De directe aanleiding was het negatieve advies van het Zorginstituut over semaglutide in 2024. Toen vond het Zorginstituut onder meer onvoldoende duidelijk welke patiëntengroepen de meeste gezondheidswinst zouden behalen en, horend bij het pakketbeheer, de vraag of de prijs in redelijke verhouding stond tot die gezondheidswinst (hier/hier).
Aan de Ronde Tafel zit nu een brede vertegenwoordiging van zorgverleners, patiënten, zorgverzekeraars en overheids- en kennisinstituten. Met als doel voor NL afspraken te maken over de rol en passende inzet van nieuwe geneesmiddelen tegen obesitas en ernstig overgewicht. Daarbij wordt gekozen voor een getrapte aanpak ofwel welke patiëntengroepen moeten als eerste in aanmerking komen voor nieuwe obesitasmedicijnen en onder welke voorwaarden? Twee groepen zijn inmiddels binnen dit overleg specifiek bekeken (hier)…
- Mensen met BMI ≥30 én met obesitas samenhangende aandoeningen, zoals, volgens het Zorginstituut, chronische nierschade, hartfalen en slaapapneu.
- Mensen met BMI ≥35.
De actuele stand van zaken is hier beschreven (+ SFK-info, 30 januari 2026).
Tot slot, mijn pleidooi voor het drieluik: onafhankelijke journalistiek ten behoeve van een betere volksgezondheid (hier + hier + hier + NRC, 27 augustus 2026) én het 4-sporenbeleid bij preventie (afbeelding 2) én snel(ler) onderbouwd besluit door minister bij advies Zorginstituut voor plaatsbepaling, uitleg en vergoeding GLP-medicatie bij behandeling (hier) van obesitas.
Deze laatste hoofdlijn past bij de al lang aangekondigde brede maatschappelijke discussie die het Zorginstituut rond deze medicatie aankondigde (hier/hier). Die discussie is, ondanks de oprichting van de Ronde Tafel Obesitas in 2025, nog altijd niet in volle breedte gevoerd.
NB:
Plaatje 1 (onder blogtitel) is een AI-plaatje met strekking van de inhoud van deze blog
Plaatje 2 komt uit mijn eigen database van docentschap praktijkmanagement
Eerdere relevante blogs over preventie (obesitas/overgewicht)
16.07.2020: Druk op zorggroepen opgevoerd vaker het GLI-programma te organiseren (NZa)
07.09.2020: Voor beter aanbod gezonde kindervoeding is daadkracht nodig (Unicef-onderzoek)
30.10.2020: Introduceer Nutri-Score met een belasting op ongezonde producten (de BOP als beleid)
12.05.2021: Inspirerende artsen (05): Liesbeth van Rossum
17.08.2021: Preventiebeleid cardiometabole ziekten vraagt nieuwe invulling (GLI, bredere opzet, €€)
22.03.2022: Obesitas: leefstijlaanpak, GLI+(?), operatie óf gewoon scherpere wetgeving?
26.07.2022: Bij financiering en uitvoering preventie ontbreekt focus (streefwaarde, netwerk, budget)
23.08.2022: Méér armoede schaadt gezondheid en levenskwaliteit (actie bij inflatie/energiecrisis)
20.04.2023: Zorg voor publieke gezondheid hoort thuis bij alle departementen (Wpg/GGD)
18.07.2023: Aanpak obesitasepidemie: een puzzel te leggen (5 maatr.: indiv. + context + overheid)
21.09.2023: Inspirerende artsen (10): Anita Vreugdenhil
25.09.2023: Wanneer leefomgeving gezondheid bedreigt, moet overheid optreden (ZSS/PFAS)
03.10.2023: Minister zegt dat bij bedreigen volksgezondheid die partij meebetaalt aan kosten
09.11.2023: Informatie Schijf van Vijf blijft nuttiger dan hernieuwde Nutri-Score (tbv gezondheid)
05.11.2024: Fietsen is gezond, vooral op een gewone fiets (37% fietsslachtoffers rijdt een e-bike)
25.11.2024: Overheid, ga (nu eens) aan de slag met thema gezondheid/overgewicht! (Voeding)
02.12.2024: Kiezen voor gezonde toekomst (VTV-2024) 5W1H (RIVM-rapport/preventiebeleid)
03.01.2025: Gezonder voedselaanbod vraagt om acties bij meerdere ministeries (4 lijnen/HiAP)
24.11.2025: De noodzaak van beleidswijziging bij aanpak ongezonde producten (kosten/baat)
09.03.2026: Strijd tegen obesitas begint en eindigt niet met een suikertaks (invoering per 2030)
10.04.2026: Kan en mag een doorbijter echt doorbijten? (Beleid verkleinen gezondheidsachterstanden)
20.05.2026: Preventiemaatregelen vragen (wél) een koerswijziging kabinet (GiaB, wet, budget)
03.06.2026: Als semaglutide nog geen 12 euro per maand kost, dan… (marktdynamiek/medicalisering)