Naast huisartsgeneeskunde is ook de wijkverpleging een kerndiscipline in de eerste lijn. Beide partijen (LHV voor huisartsen, Actiz/V&VN voor wijkverpleegkundigen) hebben op 8 september 2025 het bestuurlijk akkoord AZWAondertekend. Voortgang van afspraken binnen dit akkoord wordt via Kamerbrieven (hier/hier/hier), NIVEL-onderzoek (hier) en een VWS-dashboard aan de samenleving gepresenteerd.
Centraal in deze blog staat het uitvoeringsplan met 8 stappen: visie – missie – inhoud – organisatie – noodzakelijk budget – bekostiging – tarifering – contract. Met gezien de recente ontwikkelingen binnen de wijkverpleging vandaag vooral aandacht voor stap 1 (visie), stap 4 (organisatie) en de bekende budgetperikelen (stap 5) van de sector. Met als conclusie het belang van een goed contract (stap 8).
Visie (stap 1)
Deze maand verscheen een nieuwe visie (zie ook afbeelding onder de blogtitel) op wijkverpleging, gedragen door de hele beroepsgroep en bedoeld voor verzorgenden, verpleegkundigen in de wijk, wijkverpleegkundigen en verpleegkundig specialisten die zorg verlenen aan volwassenen (18 jaar en ouder) in de eigen leef – en woonomgeving. De V&VN beschouwt alle verpleging en verzorging die thuis wordt geleverd als wijkverpleging. Voor de toekomst van deze wijkverpleging worden 5 speerpunten (Visiedocument V&VN, 12 oktober 2026, pg.14) genoemd…
Opmerkelijk, maar niet verrassend is de beschrijving van de vier kernwaarden van wijkverpleging (pg.9): generalistisch, persoonsgericht, continue en dichtbij mensen thuis. Waarden die nagenoeg overeenkomen met de kernwaarden van huisartsenzorg (hier).
Organisatie (stap 4)
Het meer sturende aspect van organisatie en samenwerking is te lezen in het document
“Uitgangspunten herkenbare en aanspreekbare wijkverpleging” van februari 2026. Met als doel dat wijkverpleging op veel plaatsen herkenbaar en aanspreekbaar georganiseerd zal moeten worden. Citaat: “Enerzijds zodat cliënten en zorgverleners weten waar zij terecht kunnen als iemand wijkverpleging nodig heeft. Anderzijds om deel te kunnen nemen aan de samenwerkingsverbanden.” Hiermee wordt bedoeld samenwerking in een “hecht wijkverband” en binnen een regionaal eerstelijnssamenwerkingsverband (RESV, 2025 + bekostiging). Zoals beschreven in het Integraal Zorgakkoord(IZA, 2022) en de Visie Eerstelijnszorg 2030 (ELZ, 2024).
In het genoemde document (pg.7) met de uitgangspunten staan 10 tips hoe samenwerking te organiseren…
Op de slotpagina staat dat de uitwerking binnen het document is opgesteld door het Ministerie van VWS, Actiz, Zorgthuisnl en Zorgverzekeraars Nederland en is afgestemd met Verpleegkundigen & Verzorgenden Nederland (V&VN), Patiëntenfederatie Nederland en Landelijke Huisartsen Vereniging (LHV).
Mij is niet duidelijk wie de “aanbieders” zijn die deze tips hebben gegeven. Mogelijk zijn dat de geïnterviewde samenwerkingsverbanden van wijkverplegingsorganisaties in de genoemde zes regio’s (pg.8).
Zijn dit representatieve adviezen van alle Nederlandse wijkverplegingsorganisaties, inclusief van de daar werkende wijkverpleegkundigen?
Noodzakelijk budget (stap 5)
In 2026 kent de wijkverpleging binnen de Zorgverzekeringswet twee belangrijke bekostigingsvormen: de reguliere prestatiebekostiging en de experimentele integrale bekostiging. Deze blog gaat echter niet over de bekostiging van wijkverpleging (stap 6). Hiervoor wordt dit keer verwezen naar beleidsregels van de Zorgautoriteit (hier/hier/hier).
Het beschikbaar budget wijkverpleging is in theorie terug te vinden in Rijksbegrotingen en op de financiële pagina van het laatste bestuurlijke akkoord AZWA. Dit levert de volgende bedragen op in een zelf opgestelde tabel …
Begrotingen 2026/2027 en verwachte kosten 2026 Wijkverpleging Zorgverzekeringswet
|
Rij |
Jaar, sector wijkverpleging |
Bedrag |
|
1. |
AZWA (onderhandelaarsakkoord), 03.07.2025, pg. 101, IZA-kaderwijkverpleging budget 2026 (afspraken AZWA ondertekend op 08.09.2025) |
€3.792.000.000 |
|
2. |
Rijksbegroting 2026, 16.09.2025, pg.177 Verwachte kosten wijkverpleging in 2026, kosten vallend onder de Zorgverzekeringswet |
€3.798.700.000 |
|
3. |
Rijksbegroting 2027, 15.09.2026, pg.176 Verwachte en inmiddels ‘gerepareerd’ kostenoverzicht wijkverpleging in 2026, kosten vallend onder de Zorgverzekeringswet |
€3.225.624.000 |
|
4. |
AZWA (onderhandelaarsakkoord), 03.07.2025, pg. 101, IZA-kaderwijkverpleging budget 2027 |
€3.849.000.000 |
|
5. |
Rijksbegroting 2027, 15.09.2026, pg.176 Verwachte kosten wijkverpleging in 2027, kosten vallend onder de Zorgverzekeringswet |
€3.666.767.000 |
|
6. |
Zorgkosten Verpleging & Verzorging in 2026 Verwachte kosten o.b.v. declaraties bij Vektis, verzameld door de Zorgcijfersdatabank van het Zorginstituut, 16.09.2026, o.b.v. kosten Q2 2026 (verzamelkosten van databank opgenomen in het Rijksjaarverslag VWS) |
€3.225.623.640 |
Toelichting op deze tabel
Binnen AZWA is afgesproken dat het beschikbare budget wijkverpleging 2026 (rij 1 uit tabel) bijna €3,8 miljard bedraagt en voor 2027 zelfs bijna €3,85 miljard (rij 4). Op Prinsjesdag 2025 is voor 2026 ditzelfde bedrag terug te vinden in de Rijksbegroting (rij 2).
Echter in de Rijksbegroting 2027 verschijnt op Prinsjesdag de vorige maand voor 2026 het bedrag van maar €3,2 miljard (rij 3) en voor 2027 ineens €3,67 miljard (rij 5).
Wat gebeurt hier? Op het budget uit de Rijksbegroting zit geen trekkingsrecht. Een van de parameters bij het opstellen van een toekomstige begroting (jaar t+1) is de hoogte van de som van gedeclareerde kosten via zorgverzekeraar en Vektis van het huidige jaar t en jaar t-1. Als deze kosten lager uitvallen (rij 6) dan eerder begroot (rij 2), heeft de minister de handen vrij het niet uitgegeven deel te ‘heralloceren’ (rij 3). Het is niet aan mij te zoeken naar de oorzaak, dat laat ik aan de sector. De aanvoerder van Buurtzorg (de grootste aanbieder), Jos de Blok, heeft hiervoor al een verklaring gegeven (Zorgvisie, 20 januari 2026 en in zijn boek “De Buurtzorgrevolutie”, 2025, pg.212 en 271 + blog).
Algemeen
In het algemeen geldt wanneer minder zorg wordt gedeclareerd dan landelijk begroot, komt dat door doelmatigheid (hier), onvoldoende personeel, onvoldoende zorgvraag, gecreëerde wachtlijsten, te lage tarieven, niet te declareren van wel uitgevoerd werk, het laten verschuiven van zorg naar een andere stelselwet, het laten verschuiven van zorg naar een andere sector én beperkingen bij de zorginkoop, zoals het contractueel toepassen van productie- of omzetplafonds en/of het überhaupt niet (willen) contracteren van zorg uit de basisverzekering (hier). Mogelijk nog andere verklaringen.
Terug naar wijkverpleging
Het is VWS, de Zorgautoriteit en NIVEL die wijzen op mogelijk een probleem in de toegankelijkheid van de huidige wijkverpleegkundige zorg (hier + hier + hier + hier/2024 pg.5-7). Het probleem van toegankelijkheid wordt (meestal) niet opgelost met het vooraf laten krimpen van het macrobudget. Daarnaast hoeft het macrobudget van VWS niet gelijk te zijn aan het contractbudget voor de werkvloer (stap 8), zolang bijv. een deel niet wordt besteed aan “In de Zorg” maar aan “Aan de Zorg” (hier/hier). Verder bestaat ook bij wijkverpleging achteraf de budgettaire mogelijkheid van terugvordering (hier).
Ook brancheorganisatie Actiz meldt bij de huidige begrotingsbehandeling van het ministerie van VWS deze maand dat geld blijft liggen voor wijkverpleging terwijl de zorgorganisaties zelf tekortkomen (Actiz, 7 oktober 2026). Citaat: “dit jaar blijft circa €723 miljoen van het beschikbare budget voor wijkverpleging onbenut.” Om nadien te concluderen (hier)…
|
“Dat jaar na jaar geld onbenut blijft, is geen meevaller maar een zorgelijk signaal. De huidige manier van inkopen sluit niet aan bij wat nodig is om wijkverpleging duurzaam te organiseren: De financiële ruimte van aanbieders neemt af, waardoor investeringen in medewerkers, opleiding en innovatie onder druk staan. Zonder ingrijpen komt uiteindelijk ook de beschikbaarheid van wijkverpleging in het gedrang.” |
Het ijkpunt
Wijkverpleging uit de Zorgverzekeringswet behoort tot de basisverzekering, waarbij (dus) zorgverzekeraars een zorginkoopplicht hebben deze zorg in te kopen met een tijdige levering. Tijdig, dat wil zeggen, indien geïndiceerd (hier), binnen de afgesproken Treeknormen beschikbaar. Voor acute zorg en voor niet acute wijkverpleegkundige zorg.
Leerpunten
Veel rechtszaken gaan in de zorg over budget en tarieven. Maar een hoger budget en/of een hoger gemaximeerd tarief (stap 7) is geen garantie dat dezelfde tariefstelling dan ook automatisch in het individuele zorgcontract (stap 8) van een zorgverlener terecht komt. Een budget (stap 5) kan krimpen (rij 3 uit tabel), daarnaast is een verzekeraar nooit verplicht een maximumtarief, vastgesteld door NZa, te betalen (meer mag niet, minder mag wel). Deze vaststelling betekent extra zorg en tijd besteden aan contracten (blog/blog)!
Een ander leerpunt is dat als de financiële paragraaf van bestuurlijke akkoorden bewust wordt geschonden (zie tabel), wat is dan nog de morele (en politieke?) rechtvaardiging ten aanzien van uitvoering (hier) van de andere afspraken binnen dat akkoord (hier)?
Eigen bijdrage wijkverpleging (ook onderdeel van stap 5)
Met een eigen bijdrage voor wijkverpleging (Kamerbrief, 30 maart 2026) hoopt het kabinet (hier) vanaf 2029 een structurele jaarlijkse korting (hier) te realiseren van €-225 mln. Het bouwen van drempels aan de voorkant van basiszorg is een slecht plan. Ook wijkverpleegkundigen uit de sector zelf laten zien dat dit een weinig zinvolle actie is (Z&I, 16 juni 2026). Samengevat uit dit artikel in onderstaand kader…
|
“…studies, voorbeelden en feiten laten zien dat de eigen bijdrage voor de wijkverpleging raakt aan twee kernvoorwaarden voor passende zorg:
1. Laagdrempelige toegang tot de juiste zorg op de juiste plek, en 2. Professionele ruimte om vroegtijdig, preventief en doelmatig te handelen.
De eigen bijdrage maakt de toegang tot verpleegkundige zorg minder vanzelfsprekend en de uitvoering complexer. Dat is moeilijk te rijmen met beleid dat inzet op preventie, passende zorg, minder regeldruk en langer thuis wonen. Het voorstel kan dan ook niet rekenen op draagvlak uit het veld”. |
Zelf heb ik hier weinig aan toe te voegen, behalve de vaststelling dat als er 1 sector is binnen de basisverzekering die structureel al budget heeft ingeleverd het wel de sector “verpleging & verzorging” is. Daarnaast, wie heeft er nog overzicht over de stapeling van extra kosten voor chronisch zieken (NRC/PFN), nu ook de nominale premie voor 2027 fors stijgt (hier)?
Samenwerking huisarts en wijkverpleegkundige
Wijkverpleging en huisartsenzorg zijn binnen de eerste lijn aan de voorkant van de zorgketen twee kerndisciplines. Ik wees al op de overeenkomsten van beschreven kernwaarden in beide toekomstvisies.
Daarnaast staat in het recente visiehoofdstuk over de essentie van wijkverpleging (hfst.4, citaat): “We zien dat er steeds vaker integraal wordt gewerkt, wat vraagt om samenwerking over de grenzen van verschillende domeinen heen. Daarbij geldt voor de wijkverpleging het uitgangspunt: ‘generalistisch waar het kan, specialistisch waar het moet’. Het team wijkverpleging maakt hierin voortdurend afwegingen: kan de benodigde zorg en ondersteuning binnen het eigen team worden geboden, of is verwijzing naar een andere vorm van ondersteuning of zorg nodig? Dit vraagt om goede onderlinge afstemming en duidelijke afspraken op regionaal niveau (einde citaat).”
Deze samenwerking vereist op lokaal niveau goede gegevensuitwisseling en randvoorwaarden. Wat betreft de gegevensuitwisseling zijn voor onderlinge samenwerking goede stappen gemaakt (hier/hier/hier). Bij problemen met randvoorwaarden kennen sectoren overeenkomsten en verschillen (hier). Twaalf jaar geleden al een pleidooi gehouden juist samenwerking tussen huisarts en wijkverpleegkundige vanuit het ‘innovatiesegment’ te betalen (blog, 2014).
Tot slot
Het uitvoeringsplan bevat weliswaar 8 afzonderlijke stappen, maar ze vormen wel een samenhangend geheel waarin iedere stap de andere beïnvloedt en omgekeerd. Wederzijdse beïnvloeding betekent bijvoorbeeld dat, als bij de tarifering en contractering blijkt dat het noodzakelijke budget onvoldoende is, dit, ook voor de burger, gevolgen heeft. Consequenties voor inhoud en organisatie en uiteindelijk zelfs de oorspronkelijke visie.
Dat zet ook druk op bestuurlijke akkoorden. De stappen in het plan lopen van links naar rechts, soms met aanpassing van rechts naar links. Goede wijkverpleging als noodzakelijke basiszorg verdient, om deze zorg op de juiste waarde te schatten, een zorgvuldig en transparant uitvoeringsplan.
In deze blog heb ik daarom willen wijzen op het belang bij genoemde stappen van samenhang, terugkoppeling en synergie. Vandaag en hier vooral gericht op de eerste, vierde, vijfde en achtste stap.
Eerdere relevante blogs over (wijk)verpleging
10.03.2014: Regel voor samenwerking huisarts-wijkverpleegkundige voor beiden prestatiebonus
21.09.2020: Bekostiging passende zorg in beweging: de wijkverpleging (4) (cliëntprofiel versus uurtarief)
17.05.2022: Opnieuw staat aanpak personele tekorten in zorg in de picture (TAZ:110.000/Gupta)
13.09.2022: Huisartsen en wijkverpleging wijzen huidig zorgakkoord af (ANW/MTVP-garanties)
17.03.2023: Over personele tekorten en het daardoor niet krijgen van zorg (2 mln.burgers!)
23.03.2023: Ouderenzorg: hindernissen overgang kwaliteitskader naar kwaliteitskompas (Wlz)
18.04.2023: Zware verantwoordelijkheid voor regionale organisatie bij ouderenzorg (KWO-Wlz)
29.09.2023: Zorg voor kwetsbare ouderen: wie wat waar wanneer waarom en hoe (€+pers.+woon)
25.03.2024: Kritiek Buurtzorg op beoogde nieuwe bekostiging wijkverpleging (géén cliëntprofielen)
24.05.2024: Beleidsmotto “Thuis als het kan”. Hoe wordt dat bepaald? (budget/pers./extramuraal/MGZ)
13.09.2024: Transitie Wet langdurige zorg: doel en aanpak nog onduidelijk (MGZ/PE/budget/CPB)
20.12.2024: Oplopend tekort zorgpersoneel. Juist nú bezuiniging op opleidingen?… (begroting)
18.02.2025: Maak voor palliatieve zorg (thuis) één landelijk dekkende regeling (dwalen i/e regelwoud)
24.03.2025: Korting budget wijkverpleging met geen reden goed te praten (165 mln.begrotingsgat)
16.08.2025: Regel financiering organisatie/infrastructuur eerste lijn via werkvloer (RESV/wijkzorg)
17.11.2025: Verzekeraars willen geen wijkklinieken, maar regionale ouderenklinieken (A’dam ZO)
02.03.2026: Navigeren VWS tussen begrotingsdruk en maatschappelijke opdracht (Jetten/15 items)
26.01.2026: Budgetproblemen Zorgverzekeringswet: rekenen in plaats van mopperen (kost/baat)
12.08.2026: Voorgenomen wijzigingen Wmg niet de zaken met hoogste prioriteit (kosten/aanwijzing)