Zoals bekend gaat de WijkKliniek in Amsterdam-Zuidoost per 1 december aanstaande sluiten. Deze wijkkliniek heeft daarmee 7 jaar kunnen draaien als een initiatief opgebouwd vanaf de werkvloer, door VVT-aanbieder Cordaan en het Amsterdam UMC. Met steun van het Zilveren Kruis. Bij deze WijkKliniek werden ouderen met een acute medische zorgvraag in een omgeving opgevangen die voor hun herstel beter is dan een ziekenhuis. Herstelzorg via een nieuw innovatief concept, uitgevoerd via samenwerking tussen ziekenhuis, eerstelijnszorg en langdurige zorg. Er is over het sluiten van de wijkkliniek in Amsterdam al veel geschreven (hier + hier + hier+ hier + hier + hier + hier + hier + hier + hier).
Ook door de voorzitter en ex-voorzitter van een belangrijk adviesorgaan van de overheid, de Raad voor de Volksgezondheid en samenleving (RVS)…
Citaat Jet Bussemaker (JB)/Pauline Meurs (PM), RVS-(ex) voorzitter (Zorgvisie, 13 oktober 2025)
|
Citaten bij JB: “Een van de meest veelbelovende vernieuwingen op het snijvlak van ouderenzorg en ziekenhuiszorg is fataal gebotst op de betonnen muren van de bekostiging in ons stelsel. Dood en doodzonde, dat deze prachtige innovatie strandt op de financiering. Initiatieven van onderop, zoals De WijkKliniek, zouden juist meer ruimte moeten krijgen. We moeten beter luisteren naar de mensen in de uitvoering. De overheid moet niet te veel micromanagen. We moeten niet te veel van bovenaf sturen, met de beste bedoelingen overigens.” ——————————————————————————————————————— Citaten bij PM: “De fundamenten van ons zorgstelsel lijken wel van beton. De verandering moet van onderen komen, vanuit de praktijk op de werkvloer. Ze moedigt goede initiatieven, zoals De WijkKliniek, vooral aan om “de ruimte te pakken”. Overheid en zorgverzekeraars zouden die innovaties moeten vragen wat ze nodig hebben om het te regelen. Integraal Zorgakkoord (IZA) krijgt van Meurs een veeg uit de pan. Het is een papieren werkelijkheid, die weinig bijdraagt aan de gewenste zorgtransformatie. Iedereen gaat plannen maken om geld binnen te fietsen. Veel energie, tijd en goede ideeën gaan zo verloren. Het IZA ligt als een deken over de sector en dooft alle innovatie. Het akkoord schetst hoe je het vooral niet moet doen als je de zorg wilt veranderen.” |
Waarom sluit deze WijkKliniek?
De WijkKliniek werd bekostigd vanuit een aansluitovereenkomst op de Beleidsregel innovatie voor kleinschalige experimenten. Hoewel vijftien regio’s hetzelfde concept wilde gebruiken, merkten deze klinieken toch vooral dat zorgverzekeraars niet wensten te contracteren.
Mogelijk heeft dat te maken met het ontbreken van een structurele bekostiging. Citaat: “Kwam je er met de marktleider in je regio uit, dan kwamen de andere zorgverzekeraars vervolgens met hun eigen programma’s van eisen en voorwaarden. En werd daar niet ook aan voldaan, vaak ten koste van het concept, dan werd er niet gecontracteerd (einde citaat).”
Vanuit VWS is een landelijk leernetwerk acute ouderenzorg opgezet waarin proeftuinen elkaars ervaringen deelden (Handreiking, februari 2025 + Amsterdam UMC, 9 november 2023).
De uitkomst van dit alles nu in 2025: zorgverzekeraars willen geen wijkklinieken, maar regionale ouderenklinieken. Dit wordt onderbouwd met de uitspraak dat veertig proeftuinen leren dat een minimaal regionaal volume nodig is om de benodigde expertise efficiënt in te zetten en het personeel bevoegd en bekwaam te houden.
Het Zorginstituut
In december 2024 nog plaatste het Zorginstituut een factsheet, samen met de NZa, over het mooie concept van de wijkkliniek. Citaat: “De wijkkliniek is een innovatief zorgconcept voor ouderen met een acuut medisch probleem in combinatie met kwetsbaarheid en geriatrische problematiek. In plaats van ziekenhuisopname ontvangen zij herstelgerichte, laag complexe medisch-specialistische zorg in een wijkkliniek. Deze kliniek zit in een instelling voor verpleging, verzorging en thuiszorg (VVT). Hier werken het ziekenhuis en de aanbieder van ouderenzorg integraal samen. Zo zijn cure en care geïntegreerd en is alle zorg afgestemd op iemands persoonlijke behoefte. Naast de behandeling van de acute ziekte ligt de nadruk vanaf de eerste opnamedag op terugkeer naar huis. Het doel is dat ouderen hun dagelijks leven weer zo goed mogelijk kunnen oppakken.”
Deze boodschap van twee toezichthouders verpakt in een factsheet…
Factsheet ZiN: De wijkkliniek. Ziekenhuiszorg, maar dan in een verpleeghuis (ZiN, 3 december 2024)
In deze factsheet is ook te lezen dat per 1 januari 2026 het experiment “modulaire bekostiging tijdelijk verblijf” start (NZa, 15 februari 2024), dat vervolgens toewerkt naar een structurele bekostiging.
Standpunt Zorgverzekeraars Nederland (ZN)
In de zomer 2025 komt ZN echter met een eigen toekomstvisie op de wijkkliniek. Dit keer beschreven vanuit zorgverzekeraarsperspectief over organisatievorm en positionering van de toekomstige regionale ouderenkliniek ten opzichte van andere vormen van tijdelijk verblijf (ZN, 21 oktober 2025 + hier). Met zes nieuwe regionale randvoorwaarden:
- Er wordt pas een regionale ouderenkliniek gestart als proactieve zorgplanning in een regio goed is ingebed, zodat er voor opname duidelijk is wat de wensen en perspectieven van de patiënt zijn.
- Er zijn regionale afspraken gemaakt gericht op samenwerking tussen huisartsen en specialisten ouderengeneeskunde in de eerste lijn.
- De regionale ouderenkliniek is onderdeel van het volledige zorgaanbod in de regio gericht op kwetsbare ouderen.
- De regionale ouderenkliniek is aangesloten bij de regionale coördinatiefunctie in de
- Er is vanuit het ziekenhuis aantoonbaar vraag naar deze vorm van zorg en binnen het adherentiegebied is nog geen regionale ouderenkliniek
- Er moet opnamecapaciteit zijn voor ELV en GRZ-bedden in de ANW.
In een plaatje ziet de regionale ouderenkliniek volgens ZN er zo uit…
Uitstel fatsoenlijke bekostiging
De gecontracteerde proeftuinen wijkkliniek worden nu nog bekostigd vanuit de gemelde experimentbekostiging. Het was de bedoeling dat deze bekostiging per 1 januari 2026 (zie plaatje 2) werd opgevolgd door een nieuwe bekostiging: (het experiment) modulaire bekostiging revalidatie en herstel. Het experiment zou van toepassing zijn op eerstelijnsverblijf (ELV, met uitzondering van ELV palliatieve zorg), geriatrische revalidatiezorg (GRZ) en laagcomplexe medisch-specialistische zorg (Wijkkliniek).
Alle drie zorgvormen voor mensen met een kwetsbare gezondheid, vallend onder kortdurende zorg (NZa, 2 oktober 2025), met als doel onnodige en ongewenste ziekenhuisopnames te voorkomen.
Een herstelkliniek in de wijk, is een station tussen ziekenhuis en thuis. Voor kwetsbare ouderen leidde de wijkkliniek tot minder vaak een delier, minder heropnames en beter herstel (hier/hier). De nieuwe bekostiging wordt modulair opgebouwd, elk module met een eigen uurtarief, omdat de doelgroep heterogeen is, met veel variatie in behandelintensiteit. Met een modulaire bekostiging sluit de vergoeding van zorg aan op de daadwerkelijke zorglevering.
Het liep echter anders. Deze zomer 2025 kwam ZN plots met hun plan van ‘regionale’ ouderenklinieken (plaatje 3). Dat had blijkbaar ook consequenties voor de bekostiging…
Met een intrekkingsbesluit bekostiging per 2026
|
Citaat bij intrekkingsbesluit (zie hier + NZa, 21 oktober 2025): “De NZa heeft een aanwijzing van het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport gekregen om het experiment revalidatie- en herstelzorg per 2026 te starten. De afgelopen tijd hebben we veel gesprekken gevoerd met de beroeps- en branchepartijen om te komen tot een uitwerking van het experiment met de nieuwe bekostiging voor de revalidatie- en herstelzorg. Echter, bij beroeps- en branchepartijen is op dit moment onvoldoende bereidheid en draagvlak om met het experiment in huidige vorm per 2026 te starten. Op 24 september 2025 heeft de NZa hierover gesproken met het ministerie van VWS in een directeurenoverleg. De conclusie van dit overleg was dat het experiment niet van start gaat per 1 januari 2026. Afgesproken is dat het ministerie van VWS en de NZa opnieuw met partijen om tafel gaan om het vervolg te bespreken. Dit betekent concreet dat het experiment revalidatie- en herstelzorg niet start in 2026. De gepubliceerde Beleidsregel experiment revalidatie- en herstelzorg, met kenmerk BR/REG-26105, en de Regeling experiment revalidatie- en herstelzorg, met kenmerk NR/REG-2603 worden ingetrokken.” |
Het gevolg is dat de modulaire bekostiging is uitgesteld en mogelijk nu naar verwachting start als experiment per 1 januari 2027, een bekostiging die nog vijf jaar loopt naast de huidige bekostiging (hier).
En al met al (de plots nieuwe visie ZN in 2025 + na 7 jaar wederom een experimentbekostiging + wederom uitstel van een structurele bekostiging) de reden een innovatief concept vanaf de werkvloer te dwarsbomen, waarna de WijkKliniek Amsterdam-Zuidoost per 1 december 2025 de deuren zal sluiten.
Tot slot
Bedenkster van de WijkKliniek Bianca Buurman, hoogleraar Acute Ouderenzorg aan het Amsterdam UMC en voorzitter V&VN laat via diverse media weten (hier/hier/hier) …
|
“Wij willen hier binnenkort reflectief op terugkijken met de systeempartijen en ZN in de hoop dat niet alleen wij, maar ook heel Nederland hier iets van kan leren. Wat kunnen we anders doen om dit soort drama’s te voorkomen? Ik ben namelijk bang dat als we dat niet doen, alle zorginnovaties in ons land tegen dezelfde problematiek aan blijven lopen, terwijl het de basis is van het AZWA. Ik vraag me echt af wie nu bepaalt welke innovaties een plek krijgen via structurele bekostiging. Want zo sla je de energie voor de verandering die we met z’n allen wensen aardig dood. De totale kosten over periode van 6 maanden waren lager. Precies wat we beogen in ons zorgsysteem: juiste zorg op de juiste plek, effectief, zo dicht mogelijk bij huis. In het land is en was er veel animo. Dat betekende dat veel organisaties kwamen kijken, ook meerdere ministers zijn langs geweest, want het past in de beweging van ziekenhuis naar huis. Deze zomer kwam Zorgverzekeraars Nederland met een nieuwe visie, waarin deze vorm van zorg geboden moet worden in de ziekenhuisomgeving. Voor mij persoonlijk onbegrijpelijk. Er is juist een gat tussen ziekenhuis en thuis. Een herstelkliniek in de wijk, waar je WijkKliniekzorg, eerstelijnsverblijf en revalidatie biedt, is wat nodig is. Dat scenario lag klaar. Voor mij laat het zien dat in ons zorgsysteem innoveren op het snijvlak tussen ziekenhuis en huis echt heel ingewikkeld is. Terwijl juist daar zo ontzettend veel winst te halen is: voor patiënten en professionals. Ik wil alle collega’s ontzettend bedanken voor hun expertise, samenwerking en echt goede zorg voor de patiënten. Jullie hebben het verschil gemaakt.” |
Het probleem in NL is dat innovaties alleen zo genoemd mogen worden als zorgverzekeraars het als zodanig ook betitelen. Omdat elke zorgaanbieder een contract nodig heeft met deze zelfde verzekeraar, als laatste stap in het uitvoeringsplan van 8 stappen (blog), komt innovatie niet (tijdig) van de grond. De WijkKliniek Amsterdam is daar een mooi voorbeeld van. Je kunt daarnaast als kliniek beleidsmatig niet voortbouwen op een eindeloze experimentbekostiging.
Wat de organisatie betreft, in het Integraal Zorgakkoord (IZA, 16 september 2022 + AZWA) komt het woord ‘regio’ al 474 keer voor, het woord ‘samenwerking’ 187 keer en de combinatie ‘regionale samenwerking’ 34 keer (hier). Volgens AI het woord “wijk” maar 40 keer…
De regio wordt ten onrechte tot het schaalniveau uitgeroepen waarop alle problemen in de zorg moeten worden aangepakt. Ja, voor acute zorg en ziekenhuiszorg. Maar voor alle zorg? Regionale samenwerking dat als tovermiddel wordt geïntroduceerd en aangemoedigd. Maar dan alleen mits passend in het denkstramien van zorgverzekeraars en mits passend binnen de regels van de Zorgverzekeringswet. Zie ook de hierboven beschreven 6 nieuwe regionale randvoorwaarden.
Regionaal denken als oplossing geldt wat mij betreft zeker niet voor eerstelijnszorg/ELV/GZSP en herstelzorg dichtbij huis. Dan stijgt het belang van wijkzorg dichtbij ver uit boven het belang van de regio.
Motto: richt de organisatie en de bekostiging in op de plek waar het werk wordt verricht (blog). Zo simpel kan organisatie en bekostiging van innovatie zijn.
Herkomst plaatjes
(Plaatje 1). BM Buurman, huisarts & wetenschap, artikel gepubliceerd november 2019
(Plaatje 2). Zorginstituut Nederland, december 2024
(Plaatje 3). Zorgverzekeraars Nederland, oktober 2025
Eerdere blogs over ouderenzorg, bv. de laatste 3 jaar…
19.01.2022: Wat gaat radicale verandering van ouderenzorg eigenlijk inhouden? (start Rutte IV)
13.03.2022: Reflectie op speerpunten zorgkoers kabinet Rutte IV (1) (ouderenzorg = speerpunt 3)
15.03.2022: Reflectie op speerpunten zorgkoers kabinet Rutte IV (2) (personeelstekort = speerpunt 8)
17.05.2022: Opnieuw staat aanpak personele tekorten in zorg in de picture (TAZ:110.000/Gupta)
06.10.2022: Wie is verantwoordelijk bij taakafbakening Wlz-zorg? (Brief NZa/JGJ ivm zorgstagnatie)
07.12.2022: Zorg kwetsbare ouderen in de knel: qua beleid, qua uitvoering (1) (Rutte IV + IZA/huisvesting)
21.12.2022: Zorg kwetsbare ouderen in de knel: qua beleid, qua uitvoering (2) (Wlz/kleinschalig)
17.03.2023: Over personele tekorten en het daardoor niet krijgen van zorg (2 mln.burgers!)
23.03.2023: Ouderenzorg: hindernissen overgang kwaliteitskader naar kwaliteitskompas (Wlz)
18.04.2023: Zware verantwoordelijkheid voor regionale organisatie bij ouderenzorg (KWO-Wlz)
26.06.2023: Wlz-ouderenzorg bekeken door ministeriële bril (antw. minister blog op verzoek Kamercie.)
29.09.2023: Zorg voor kwetsbare ouderen: wie wat waar wanneer waarom en hoe (€+pers.+woon)
16.04.2024: Naast zorgverleners ook wetgever, toezichthouder, inkoper aan zet bij invulling medische Wlz-zorg
22.04.2024: Praktijkperikel: “De huisarts en Wlz in de praktijk van alledag” (huisarts + beschouwing)
24.05.2024: Beleidsmotto “Thuis als het kan”. Hoe wordt dat bepaald? (budget/pers./extramuraal/MGZ)
13.09.2024: Transitie Wet langdurige zorg: doel en aanpak nog onduidelijk (MGZ/PE/budget/CPB)
20.12.2024: Oplopend tekort zorgpersoneel. Juist nú bezuiniging op opleidingen?… (begroting)
18.02.2025: Maak voor palliatieve zorg (thuis) één landelijk dekkende regeling (dwalen i/e regelwoud)
24.03.2025: Korting budget wijkverpleging met geen reden goed te praten (165 mln.begrotingsgat)
03.06.2025: Budgetonderschrijding IZA-sectoren vooral zichtbaar bij wijkverpleging (€€Rijk/AR)
11.06.2025: Hoofdlijnenakkoord ouderenzorg biedt oudere Wlz-verzekerde (veel) onzekerheid
03.09.2025: Snelle aanstelling staatscommissie moet zorg redden (AZWA/HLO-besluit+8 processtappen)
16.09.2025: Stabilisatie intramurale verpleeghuiszorg kan alleen met extra vereisten extramuraal
24.09.2025: Praktijkondersteuner ouderenzorg is geen robot (Module oudere, dan geen ketenzorg)
29.10.2025: Mantelzorg en professionele zorg zien de grens van hun zorg (arbeidsmarkttekorten)
De eerste voorwaarde om dit soort van pervers gedoe te stoppen is het stoppen van de (tegenstrijdige) belangen van verzekeraars onderling. Dus door het instellen van één landelijke zorgverzekeraar met de naam ‘Samenzorg Nederland’.