Deze zomer presenteerde de brancheorganisatie van GGZ-instellingen, de Nederlandse GGZ, het rapport “Blijvend nabij” (rapport van 107 pagina’s, publicatiedatum: 12 augustus 2026). Hierin wordt beschreven hoe ondersteuning voor mensen met psychische kwetsbaarheid binnen de keten van wonen, zorg en veiligheid er uit zou moeten zien. Het rapport berust op drie bronnen, onder andere van de OVV (rapport, 21 april 2026) en een publicatie van Companen (rapport, 12 mei 2026) over huisvestingproblemen van deze groep. In “Blijvend nabij” worden elkaar negen overlappende dimensies van psychische kwetsbaarheid beschreven (pg.24/25 + hier), eindigend met de opmerking dat ondersteuning moet meebewegen met wat iemand nodig heeft. Ofwel (citaat), nabijheid moet niet stoppen bij de grens van een diagnose, een wet of financieringsstroom.

Psychische kwetsbaarheid: 9 groepen. Hier één ervan als voorbeeld: EPA

Nederland telt ongeveer 250.000 volwassenen met een ernstige psychiatrische aandoening (EPA). Ongeveer een kwart van hen — naar schatting 62.500 mensen — ontvangt geen zorg en is buiten beeld van de GGZ. Ongeveer 1.500 mensen met EPA een veiligheidsrisico voor anderen door zelfverwaarlozing, suïcidaliteit, dakloosheid en zorgmijding. Daarnaast vormen 24.000 tot 60.000 een risico voor zichzelf. EPA gaat zelden alleen om psychiatrie. Van deze groep heeft 40% een lichtverstandelijke beperking, 20 tot 50% een verslaving en 80% geen betaalde baan. De levensverwachting ligt gemiddeld 14 à 20 jaar lager dan in de algemene bevolking, afhankelijk van de diagnose en bijkomende lichamelijke ziekten. Het CBS telde op 1 januari 2024 ongeveer 33.000 mensen tussen 18 en 65 jaar zonder vaste woon- of verblijfplaats (hier).

“E33-meldingen”

De 168.960 E33-politiemeldingen (2025) vormen een vergaarbak van meldingen over “verward” gedrag, inclusief meldingen met invloed van drugs, voetbalhooligans en soms de groep van EPA. Een groot deel van de E-33 meldingen is afkomstig van een kleine groep burgers (pg.31), vaak al bekend bij politie en zorginstanties. De meldingen op zich zeggen niets over onderliggende zorgbehoeften. Nieuwswaarde van deze meldingen (hier) bereikt ons elk jaar met de uitspraak dat het geen politievraagstuk alleen is (hier/hier). Terwijl het aantal E33-meldingen stijgt (hier), is er een daling van crisisdienstcontacten (pg.31). Daarnaast is er een onvoldoende inzicht in de beschikbare en benodigde capaciteit binnen de (cruciale) GGZ en het sociaal domein (ZiN, 16 februari 2026, pg.27 + hier).

Waarom deze blog?

Deze blog gaat niet verder in op alle aspecten uit het rapport (bouwstenen voor bemoeizorg, maatregelen, aanbevelingen, mechanismen die dakloosheid in stand houden, vicieuze cirkels, rode draden en hefbomen om het systeem te kantelen etc.).

Er zijn twee specifieke redenen deze blog te schrijven. Wat het betreft het rapport, nog wel een overzicht van de vijf voorgestelde samenhangende maatregelen als vangnet tussen zorg, welzijn en veiligheid…

Reden 1 voor blog: kernwaarden

De hulpvraag van mensen met een psychische kwetsbaarheid is de aanwezigheid van iemand die naast hen blijft staan, ook wanneer het ingewikkeld wordt. Niet wisselende loketten, niet eindeloze overdrachten, maar continuïteit van mensen en relaties. Ofwel: Blijvend nabij. Geen enkele partij kan dit alleen oplossen, maar wat ieder afzonderlijk niet lukt, kunnen “we” samen wél (citaat): “door los te komen van de kaders die ons elk gelijk geven maar samen doen stilstaan, maken we de weg vrij naar werkelijke oplossingen (pg.9).” Duurzaam nabij, kortom een aanwezige zorgrelatie die overgangen overbrugt in plaats van een ketendeelnemer die bij elke fase opnieuw moet beginnen (pg.12).

Zorgverleners ervaren de regelingen rondom psychische kwetsbaarheid, voortkomend uit 10 (!) wettelijke kaders (pg.32), als belemmerend, waarbij de noodzakelijke gegevensdeling stokt en (citaat) “ernstige incidenten vrijwel altijd voortkomen uit een opeenstapeling van gemiste aanknopingspunten.” Zie ook Kamerbrief, 2 april 2026 over rapport Toezicht Sociaal Domein “Klem in het systeem.”

Wat nodig is, zo kan worden samengevat, is een persoon, zo nodig duurzaam, nabij voor hulp/steun/luisterend oor op maat. Voor mij te lezen als eigenlijk de al jaren bestaande kernwaarden van huisartsgeneeskunde: persoonsgericht, continuïteit (hier), generalistische zorg en gezamenlijkheid. Daar waar zorg van de huisarts met name medische zorg betreft, betreft het voor de groep psychisch kwetsbaren naast medische zorg, ook mentale zorg en integrale zorg op gebied van welzijn, veiligheid, sociaal domein inclusief wonen/huisvesting.

Het is niet voor niets dat straatartsen, die daarnaast ook huisarts zijn, de problematiek van deze kwetsbare groep al jaren goed kunnen vermelden en duiden (blog/blog).

Reden 2 voor blog: (geen) financiering van integrale zorg

Integrale zorg die in het rapport het meest kansrijk wordt geacht is “scenario A2”, zijnde één geïntegreerd team voor outreachende zorg (voorbeeld) en bemoeizorg, gezamenlijk betaald uit Wmo en Zorgverzekeringswet. Dit scenario zou binnen 2-3 jaar kunnen draaien, met “miljoenen besparing” aan maatschappelijke kosten, zo meldt het rapport (pg.14).

Echter domeinoverstijgende samenwerking in zorg, waarbij eerst twee (Wmo/Zvw) en later zelfs drie stelselwetten (+ Wlz in scenario A1) betrokken zijn, vraagt in het plan van uitvoering ook om een domeinoverstijgende betaaltitel. Ten bate van een goede levensloopaanpak (pg.33).

Helaas is het hele zorgstelsel als versnipperd landschap niet ingericht op het betalen van samenwerking, al helemaal niet buiten het domein van de stelselwet. Dat kan niet vaak genoeg gezegd worden. Als er dan overeenstemming is over zorginhoud en organisatie binnen het uitvoeringsplan, blijft budgetberekening en financiering als volgende stap van de keten wonen, zorg en welzijn in een embryonaal stadium achter.

Wie krijgt de schuld?

Het achterblijven van de financiering van zorg door ketenpartners was ook te lezen in de “Jaarverantwoording NZa 2025” (NZa, maart 2026). Financiering betreft concreet een voor de keten belangrijke sectoroverstijgende prestatie én betaaltitel. Dit meldt de Zorgautoriteit eerst (NZa, 1 mei 2024). En nu is in hun Jaarverantwoording op pagina 23 dit te lezen…

“Gebrek aan draagvlak”, uit bovenstaande tekst, bij zorgverzekeraars is wel het allerslechtste argument om (geen) voor(ui)tgang (hier) te boeken (Zorgvisie, 8 september 2026/Skipr, 12 augustus 2026). Hiermee is de kous overigens nog niet af, want aan eind van het Skipr-artikel staat (citaat)…

(Citaat Skipr): “Volgens Zorgverzekeraars Nederland is het geen juiste voorstelling van zaken dat het de zorgverzekeraars waren die de sectoroverstijgende prestatie de nek hebben omgedraaid. Zij zouden zelfs niet gekend zijn in het besluit om ermee te stoppen. “Het besluit om met de SOP te stoppen is genomen door de NZa en VWS zonder afstemming met en het informeren van zorgverzekeraars”, aldus ZN in een reactie.”

Het is voorstelbaar dat met deze nieuwe variant van het aloude zwartepietenspel de politiek geen genoegen neemt. Dit gezien de ernst van de beschreven maatschappelijke consequenties als de juiste maatregelen (afbeelding 2) uitblijven en er straks weer ophef ontstaat over een toename van politiemeldingen.

Wat doet de Tweede Kamer nu gezien hun eerdere bezorgdheid (hier/hier)? Wie is hier als systeemverantwoordelijke nu de spelbreker voor passende financiering: een ministerie, wélk ministerie dan, de toezichthouder of de zorginkopers? Inmiddels zijn de eerste schriftelijke vragen gesteld aan de minister (hier, 24 augustus 2026).

Ondertussen blijft er terecht richting Prinsjesdag 2026 aandacht voor een betere financiering van zorg voor EPA/S-GGZ (hier/hier). Een groep immers met een zoveel slechtere levensverwachting.

Morgen de Troonrede, Rijksbegroting 2027 en nadien de Algemene Politieke Beschouwingen. Daarna weten we meer. Of toch niet…

Eerdere relevante blogs over dit onderwerp

08.08.2017: Snelle oplossing van knelpunten in GGZ is noodzakelijk (worden juist niet aangepakt)

02.01.2018: Ook bij verwarde personen is persoonsgerichte zorg nodig (wijk en 6 dimensies)

15.01.2018: Substitutie (verplaatsen van zorg met ZINVOL-criteria, ook GGZ)

22.01.2018: Niet alles kan thuis (Wvggz onvrijwillige zorg niet thuis)

31.05.2018: Grip op verwardheid vraagt om grip op uitvoering van zorg (niet altijd GGZ…)

27.06.2018: GGZ-perikelen met impact, ook voor de huisarts (extra druk op eerste echelon)

20.08.2018: Het waardegericht kunnen inkopen van zorg is een illusie (wie bepaalt wat waarde is?)

06.11.2018: Hoe in de GGZ de kloof te dichten tussen vraag en aanbod? (druk en drukker…)

21.01.2019: Welke hulp valt er in 2019 onder de GGZ? (Balie debat: Publieke GGZ, moet worden erkend)

11.07.2019: Wordt onvrijwillige zorg (Wzd) straks wel vrijwillig gegeven?? (hopelijk wel…)

20.07.2019: Méér tijd voor patiënt: van incidenteel naar structureel (volumestijging bij POH-GGZ)

14.08.2019: Betere GGZ: verleg zwaartepunt van poldertafel naar werkvloer (kleinschalige organisatie)

28.09.2019: Wet zorg en dwang na jaren van discussie nu wel heel dichtbij (dubieuze taakverdeling)

14.11.2019: Ook wat betreft invoeringsproblemen gaan Wzd en Wvggz hand in hand (2020!)

08.12.2019: Contouren van een nieuwe GGZ (1): de inhoud (persoonsgericht in de context)

11.12.2019: Contouren van een nieuwe GGZ (2): de organisatie, inkoop en financiën) (totaal)

27.12.2019: Financiële staat: vraag/antwoord (09) (GGZ, POH-GGZ, Jeugdwet, extra werk ANW)

29.07.2020: Zonder GGZ-vraag geen goed aanbod en/of bekostiging (vraaggestuurd, tijdig + 5 stappen)

09.09.2020: Bekostiging passende zorg in beweging: de GGZ (1) (zorgvraagtypering + cluster – context)

21.12.2020: Spannend jaar toekomstig (POH-)GGZ-werk in huisartsenpraktijk (register/Wlz/kosten)

17.03.2022: Reflectie op speerpunten zorgkoers kabinet Rutte IV (3) (GGZ = speerpunt 12)

25.04.2022: GGZ: oude problemen, nieuwe bekostiging (ZPM, impact netwerk, transitieprobleem)

18.08.2022: Zorgplicht zorgverzekeraars blijft een (te) vaag omschreven begrip (plicht à “samen”)

15.06.2024: Uitkomst rechtszaak GGZ van belang voor heel de zorg (wachtlijst: rol staat/verzekeraar)

08.04.2025: Urgentie aanpak (dis)continuïteit huisartsenzorg is geboden (Rekenkamer/Visie/Oratie)

13.05.2025: Aanspannen rechtszaak Stichting Recht op GGZ volkomen terecht (108.878 wachtenden)

17.06.2025: Onbegrepen gedrag in een niet functionerend zorgsysteem (n.a.v. parlementaire verkenning)