De relatie tussen alcoholgebruik en het krijgen van kanker is niet nieuw (hier/hier/hier). Maar recent onderzoek (IKNL, KWF, Trimbos) laat zien dat met een kleine gedragsverandering al een groot resultaatverschil is te bereiken. Als Nederlanders hun alcoholgebruik structureel met twee glazen per week verminderen, kan dit tot 2050 ruim 11.500 kankerdiagnoses voorkomen. Dat zijn gemiddeld 427 mensen per jaar die dan géén kankerdiagnose krijgen (IKNL-persbericht, 13 januari 2026 + plaatje onder bovenstaande blogtitel). De bevinding kreeg meteen veel media-aandacht (hier/hier/hier).
Zoals bekend is alcohol ook een risicofactor voor bijna 200 andere medisch-somatische en mentale aandoeningen en kan het leiden tot sociaalmaatschappelijke problemen (verkeer, ziekteverzuim, werkprestaties, geweld/vernieling etc.). Algemeen is wel aanvaard dat met tijdige maatregelen van bewustwording én een effectief alcoholpreventiebeleid winst is te behalen richting (consequenties van) een gezondere jeugd, vitalere ouderen en een fittere beroepsbevolking.
Niet onbelangrijk zijn de kosten van maatschappelijke schade door alcohol, in NL al jaren geleden geraamd (hier/hier/hier/hier) op 2-4 miljard euro per jaar (óf 5,8-7,4 miljard?), waarvan 900 miljoen euro aan zorgkosten. De omvang van maatschappelijke kosten bij alcohol worden op dit moment door het RIVM opnieuw berekend (hier-pg.11).
Minder kankerdiagnosen door minder alcoholgebruik dragen uiteraard bij aan persoonlijke gezondheid en welzijn, maar ook aan lagere groei van zorgkosten. Daar komt bij dat de moderne kankermedicatie duur is (hier/hier/hier), net wel/net niet worden toegelaten tot de basisverzekering (hier/hier/hier/hier/hier) en, zo blijkt, ook niet altijd even effectief zijn (hier/hier/hier/hier). Iedereen heeft derhalve belang bij minder kankerdiagnosen.
In deze blog wordt stilgestaan bij te nemen beleidsmaatregelen om alcoholgebruik te reduceren en zo het geschetste scenario kracht bij te zetten (hier).
Dit geschetste scenario is…
Ofwel: de al bestaande trend van daling van alcoholgebruik wordt voortgezet, krijgen Nederlanders tijd het gebruik terug te brengen, zodat zij vanaf 2032 twee glazen per week minder drinken en nog maximaal 4 glazen per week.
Hoe nu verder: generiek/preventie en specifiek/alcohol?
Mijn eerdergenoemde vier pijlers onder preventiebeleid (blog/blog) zijn ook van toepassing bij alcoholgebruik: liefdevolle persoonsgerichte zorg (1), informatisering (2), interdepartementaal deltaplan (3), waaronder maatregelen op gebied van beschikbaarheid, marketing, prijs en fiscale (bonus/malus) maatregelen (4). De WHO voegt daar nog de reactie van de gezondheidszorg op het probleem (5) en acties vanuit de gemeenschap (6) aan toe.
De WHO beveelt ook om een “alomvattende aanpak aan voor het grootste effect op de vermindering van alcoholgebruik en de daaraan gerelateerde schade (einde citaat).” Dit samen includeert ook de door hen genoemde 3 meest effectieve interventiestrategieën richting alcoholreductie (WHO: “best buys”, 2021).
Preventie-expert Paul van der Velpen (tip: laat hem de preventieparagraaf schrijven in een nieuw regeerakkoord) liet recent op een sociaal medium weten dat gezondheidsbescherming vele malen effectiever werkt (hier) dan (individuele) gezondheidsbevordering (hier/‘generiek’). Als dit klopt dan dient extra de nadruk te worden gelegd op collectieve maatregelen die gezondheid beschermen. Bij alcoholbeleid betekent dat alcohol minder makkelijk beschikbaar, betaalbaar en zichtbaar wordt.
Op verzoek van het ministerie van VWS werkt de Gezondheidsraad (GR) aan een advies over alcoholconsumptie en de gevolgen daarvan voor de gezondheid in brede zin. Publicatie wordt verwacht in Q2 2026. Dit verzoek kwam mede tot stand omdat (citaat) “de inschattingen voor het bereiken van de gestelde doelen in 2040 (NP) nog ver liggen van de ambities” (GR: hier/hier/hier)…
Het frame van de alcoholindustrie
De rol van de alcoholindustrie is tot dusverre in die zin voor hen ‘succesvol’ geweest, dat de met het Nationaal Preventieakkoord opgerichte ‘Alcoholtafel’ vanwege tegenstrijdige belangen (hier) al lang is opgeheven (bericht, 2022 + bericht, 2024).
Recent onderzoek van UMC Amsterdam laat zien met welke strategie de alcoholindustrie publieke percepties en beleidsvorming beïnvloeden (hier). Een strategie die uiteindelijk conflicteert met volksgezondheid (Rapport UMC Amsterdam, 29 oktober 2025).
De publiekssamenvatting van hun rapport luidt…
Beleidsbeïnvloeding van alcoholgebruik is een beladen onderwerp, zeker als bijna driekwart van de Nederlanders (73%) alcohol drinkt (hier). Waarbij interventie ook weerstand oproept. Door een lid van de Tweede Kamer werden bijvoorbeeld aan de verantwoordelijk bewindspersoon in 2023 (onder andere) de volgende Kamervragen voorgelegd… (Kamerbrief, 13 juli 2023)
- Waarom wilt u iedereen die wel eens een borreltje drinkt aanpakken?
- Heeft u niets beters te doen dan maatregelen bedenken die het leven van gewone Nederlanders onbetaalbaar maken? Waarom stopt u niet met het bedenken van prijsverhogende maatregelen zoals de suikertaks, vleestaks en het verhogen van accijnzen?
- Waarom mogen volwassenen niet zelf bepalen of zij nog een biertje willen drinken in de sportkantine?
- Kunt u de Kamer een afschrift sturen van de in het artikel genoemde ‘betuttellijst’?
Tot slot: een incomplete keuzelijst
Met dit frame binnen het huidige politiek discours staat anno 2026 het nog aan te treden kabinet wederom voor een keus hoe de maatschappelijke schade door alcohol, in afwachting van rapporten van RIVM/GR, met een integrale aanpak beperkt kan worden.
De vorige week getoonde berekeningen laten zien hoeveel kankerdiagnoses in de toekomst te voorkomen zijn als het alcoholgebruik verder daalt (hier/hier), boven op de trend die al in gang is gezet.
In onderstaand kader is een keuzelijst opgesteld met maatregelen dan wel uitgangspunten. Een lijst die zeker niet compleet is en die eenieder met focus op volksgezondheid, richting het doel van een gezondere bevolking, kan nalopen en verbeteren. De meeste items komen overigens uit bronnen van instanties die zich al decennia lang met (ook) dit thema bezighouden (hier/hier/hier/hier + hier + hier + hier + hier + hier + hier/hier/hier/hier/hier + hier)
Kiezen is niet altijd makkelijk (hier/hier/hier). Dat geldt, behalve voor de burger, ook voor de (de)centrale overheid en straks het nieuwe kabinet. Keuzes hebben consequenties. Niet kiezen ook.
Keuzelijst
|
Uitgangspunten en maatregelen bij beleid |
Ja |
Nee |
|
“De Wereldgezondheidsorganisatie benadrukt dat er geen veilige hoeveelheid alcohol bestaat voor het risico op gezondheidsschade.” Bekend (hier)? |
|
|
|
Gezondheidsraad: “drink niet of in ieder geval niet meer dan één glas per dag” |
|
|
|
Alcoholhoudende drank is iets exclusiefs |
|
|
|
Alcoholhoudende drank is iets als exclusiefs, als ‘iets voor speciale gelegenheden’ |
|
|
|
Alcoholhoudende drank is iets als exclusiefs, als ‘iets voor speciale gelegenheden’ in beperkte hoeveelheid |
|
|
|
Geef vragen over alcoholgebruik een plek in gesprek over gezondheid (hier) |
|
|
|
Voortgang campagne NIX18 met verplichte ID-controle |
|
|
|
Betere leeftijdsverificatie met handhaving door NVWA (hier) |
|
|
|
De kenniscampagne ‘Proost op je gezondheid?’ van de Samenwerkende Gezondheidsfondsen wordt voortgezet |
|
|
|
De campagne “Dry January” wordt voortgezet/uitgebreid |
|
|
|
Voor informatisering het bekijken van recente podcast ‘bezopen’ (hier: 6 afleveringen) |
|
|
|
Verplicht vermelding van productinformatie en gezondheidsinformatie over de risico’s van alcohol op etiketten van alcoholhoudende dranken (hier) |
|
|
|
Lobbystrategieën en beleidsframing van alcoholindustrie worden onvoldoende herkend en bestreden (hier/hier/hier) |
|
|
|
Prijsverhoging alcoholhoudende drank, opbrengst accijns voor schatkist |
|
|
|
Prijsverhoging alcoholhoudende drank, opbrengst accijns naar Zorgverzekeringswet om zo bij te dragen aan curatieve gevolgkosten |
|
|
|
Prijsverhoging alcoholhoudende drank, opbrengst accijns naar preventiebudget |
|
|
|
Algemeen: prijsverhoging ongezond product volgt principe van kringloopfinanciering |
|
|
|
Verbod op alcoholreclame 24/7, in media inclusief online, op straat etc. |
|
|
|
Een landelijk reclameverbod is er nog niet: Via een Algemene Plaatselijke Verordening kunnen gemeenten handelsreclame in de openbare ruimte beperken of verbieden (hier). Mijn gemeente heeft dit goed aangepakt. |
|
|
|
Verbod op alcoholreclame 24/7, in media inclusief online, op straat etc., ook als kijkers/luisteraars voor minder dan 25% uit minderjarigen bestaan (‘25%-norm’) |
|
|
|
Dit impliceert (dan) aanpassing Mediawet en de RVA: Reclamecode voor Alcoholhoudende dranken |
|
|
|
Met wetsaanpassing specifiek voor influencers/vloggers (online/DSA) |
|
|
|
Advies (hier): “Koppel een lokaal reclameverbod altijd aan andere preventie-acties. Denk aan Helder op School, Opgroeien in een Kansrijke Omgeving, lokale campagnes en maatregelen uit het dossier lokaal alcoholbeleid van het Expertisecentrum Alcohol” |
|
|
|
Verbod op sponsoring van programma’s (radio/TV) door alcoholmerken |
|
|
|
Overheidsinstellingen en gezondheidzorginstellingen geven het goede voorbeeld en schenken bij festiviteiten uitsluitend alcoholvrij |
|
|
|
Alcoholverkoop wordt verboden in supermarkten, in kiosken en uitsluitend toegestaan in daarvoor aangewezen vergunning plichtige verkooppunten |
|
|
|
Aanpak supermarkten die alcohol dubbel zo vaak in de aanbieding deden als vier jaar geleden. Juist in een periode dat ze verplicht werden niet meer dan 25 procent korting te geven (hier/hier) |
|
|
|
Bij evenementen en festivals worden uitsluitend alcoholarme en -vrije dranken verkocht |
|
|
|
Overmatig alcoholgebruik wordt door overheid en (para)medici actief ontmoedigd met beleid en bewustwordingscampagnes |
|
|
|
Alcoholvergunningen aan sportclubs worden ingetrokken |
|
|
|
Verplicht plan van integrale aanpak van alcoholproblematiek in elke gemeente |
|
|
|
Gemeenten zijn nu al (sinds 2013) verantwoordelijk voor het toezicht en de handhaving van de Alcoholwet. Mijn gemeente heeft dat goed opgepakt. |
|
|
|
Uitbreiding toezicht/handhaving richting gebruik alcohol bij andere doelgroepen is in mijn gemeente wenselijk |
|
|
|
Met GALA is in mijn gemeente het integrale alcoholbeleid hoger op de gemeentelijke agenda komen te staan |
|
|
|
Gemeenten zijn via de Alcoholwet verplicht vierjaarlijks een preventie- en handhavingsplan op te stellen (hier). Dat gebeurt ook in mijn gemeente |
|
|
|
Gemeenten zijn via de Alcoholwet verplicht vierjaarlijks een preventie- en handhavingsplan op te stellen. Dat gebeurt ook in mijn gemeente met hulp van het model Preventie- en handhavingsplan van het Trimbos-instituut |
|
|
|
Overheid/politiek maken over gebruik alcohol vrijwillige afspraken richting GG 2040 met partijen in het veld |
|
|
|
Overheid/politiek maken wettelijke afspraken met partijen in het veld over te bereiken doelen over gebruik alcohol richting GG 2040 |
|
|
|
Wettelijke verankering geeft de minister meer doorzettingsmacht met integraal beleid alcoholgebruik te reduceren |
|
|
|
“Maximaal 2 procent zwangere vrouwen die alcohol drinken” is voor 2040 (hier) geen acceptabele beleidsdoelstelling meer. Toewerken naar nul |
|
|
|
Gezondheidsbeleid met maatregelen tegen problematisch alcoholgebruik is in de EU een nationale competentie. Dat moet anders, want het marktaandeel van buitenlandse online verkooppunten van alcohol is toegenomen van 21% naar 28% (hier). Dat betekent dat meer mensen buitenlandse online verkoopkanalen hebben gevonden |
|
|
|
Alcoholaankoop online (via binnenlandse en buitenlandse websites) wordt verboden |
|
|
|
Kamervragen over beleid ondermijnende acties van de industrie zijn welkom |
|
|
|
Er is dringend behoefte aan het nader/beter in kaart brengen van de omvang van de totale maatschappelijke schade door alcohol en de daaruit voortvloeiende kosten, ofwel na 6 jaar tijd voor een nieuw MKBA door het RIVM (hier/pg.11) |
|
|
Eerdere blogs over preventie, het NPA en alcohol
26.11.2018: Nationaal Preventieakkoord: na bijstelling ambities versneld invoeren (urgentie)
10.04.2021: Aanpak preventie: benut het hele actieplan (multicausaal, integraal, vele wetten)
28.03.2022: Proost! (NPA, alcoholtafel, problematisch alcoholgebruik, rol industrie, blurringbeleid)
12.04.2022: Staatssecretaris: preventie “een tandje bijschakelen”, wat betekent dat? (kabinet!)
26.07.2022: Bij financiering en uitvoering preventie ontbreekt focus (streefwaarde, netwerk, budget)
19.09.2022: Stagnatie daling tabaks- en alcoholgebruik verklaarbaar, maar ook oplosbaar?
01.11.2022: Inspirerende artsen (09): Nico van der Lely (jeugd en alcohol + poli’s)
06.07.2023: Campagne “Op je gezondheid?” kan kennis alcoholgebruik vergroten (+maatregelen)
25.01.2024: Vanwege teleurstellende resultaten tijd voor ander preventiebeleid (RIVMevaluatie)
03.06.2024: “De zorg voor morgen begint vandaag” (motto VTV-2024 i.c.m. regeerakkoord/preventie)
28.04.2025: Zoektocht naar (weer) een preventiestrategie duurt voort (AZWA/kabinet/5 ingrediënten)
13.10.2025: Tweede Kamerverkiezingen: preventie (2)
24.11.2025: De noodzaak van beleidswijziging bij aanpak ongezonde producten (kosten/baat)