Zorgfraude is als probleem weer in de actualiteit. In een praatprogramma op TV (hier/hier vanaf 29min40sec, 8 juni 2026) mocht de minister herhalen dat er “elk jaar 10 miljard euro” in de zorg wordt gefraudeerd en zij mocht in dat programma ook haar plan van aanpak tegen deze fraude presenteren.
Aan tafel zaten naast de minister ook Marcel Levi (medisch specialist en columnist) en Aad de Groot, bestuursvoorzitter van DSW. Levi oordeelde over fraudeaanpak hard richting de minister: “uw voorgangers hebben er geen klap aan gedaan”. De Groot wist te melden dat er sector breed elk jaar 15.000 nieuwe zorgaanbieders bijkomen en hamerde gezien dit groot aantal nieuwkomers op de noodzaak van aanpak aan juist de voorkant bij het vooraf afgeven van een vergunning: “niet alleen breder, maar ook zwaarder”. Want handhaving in een later stadium vraagt veel controlecapaciteit.
Het probleem is dat niemand de onderbouwing kan geven van die 10 miljard (uitspraak OM, 5 augustus 2024), ook toezichthouders niet. Waarom dan wél in elk publiek debat al jarenlang dit bedrag zonder verdiepende vragen en antwoorden (mogen) noemen? Waarschijnlijk (denk ik) om vervolgens de rechtmatigheid van te nemen maatregelen (Kamerbrief: 4 april 2025 en 8 juni 2026), om fraude vooral harder aan te pakken, te verhogen…
Saillant detail is dat begin dit jaar het Centraal Planbureau de effecten van het coalitieakkoord van kabinet Jetten in kaart heeft gebracht (CPB, 20 februari 2026), waarbij de zorguitgaven dalen met -7,9 miljard euro ‘minder meer’ ten opzichte van het basispad (blog, 2 maart 2026). Met andere woorden, je zou dan zeggen: incasseer als ministerie het zelf genoemde bedrag van zorgfraude, dan hoef je de sector niet te korten en houd je nog 2 miljard euro over…
In deze blog wordt verder ingegaan op het maken van beleidsonderscheid bij zorgfraude. Allereerst benoem de bewezen en geïncasseerde omvang van zorgfraude bij zorgfraudeurs per sector inclusief rugnummers (5W1H). Daarnaast presenteer de noodzaak van aanpak, zoals vermeld op TV en in Kamerbrieven. Er is geen plaats voor naïviteit als er bij overheid en inkopers aanwijzingen en/of bewijzen zijn van fraude (Zorgvisie, 9 juni 2026), bijvoorbeeld van genoemde “criminele netwerken.”
“Heilige Zorghuisjes, deel 2” (auteur Marjet Veldhuis, 1e druk juni 2026)
In dit fraaie boek wordt ook geconstateerd dat het vooralsnog niet gaat over miljarden, maar over promillages. Citaat (pg.125): “over een periode van meer dan twintig jaar bewegen de bedragen zich vooral in de orde van miljoenen per jaar. Ondanks toenemende aandacht en uitbreiding van toezicht blijft de aangetoonde fraude beperkt tot promillages van de totale zorguitgaven.”
In een afbeelding uit het boek (pg. 128: publicatie met toestemming), het beeld voor de buitenwacht én het tegenbeeld…
Het hoofdstuk over fraude in het boek eindigt met een uitgebreide literatuurlijst (hier).
Eerder kwam al de Algemene Rekenkamer met een harde conclusie (rapport 2022: titel zie plaatje onder blogtitel)
|
“De conclusie van ons onderzoek is dat de bestrijding van zorgfraude in de praktijk niet of nauwelijks werkt; er is sprake van een zorgelijk gebrek aan daadkracht. Dat concluderen we omdat wij hebben gezien dat de gezamenlijke aanpak zelfs bij de sterkste signalen van zorgfraude weinig opleverde. In de meeste gevallen deden de organisaties die verenigd zijn in de Taskforce Integriteit Zorg (TIZ) onvoldoende om vast te stellen of er daadwerkelijk fraude werd gepleegd. Als de fraude wél werd aangetoond, leidde dit er meestal niet toe dat de fraudeur ermee stopte of zelfs ook maar aanmerkelijk werd gehinderd.” |
Nog andere bronnen met informatie over zorgfraude: hier + hier + hier + hier + hier + hier + hier + hier + hier + hier + blog/blog.
Stichting Informatieknooppunt Zorgfraude (St. IKZ)
Per 1 januari 2025 (jaarverslag) is de St. IKZ onder regie van de Taskforce Integriteit Zorgsector (TIZ) een zelfstandige organisatie geworden met de wettelijke taak van bestrijding van zorgfraude.
Deze wettelijke taak wordt uitgevoerd vanuit de Wet bevorderen samenwerking en rechtmatige zorg (Wbsrz).
Samenwerkingspartners van St. IKZ hebben eigen informatie over vermoedelijke zorgfraude. St. IKZ brengt deze signalen met een aanleiding tot een vermoeden van zorgfraude samen, zodat daarna actie ondernomen kan worden. Het Ministerie van VWS is beleidsverantwoordelijk voor het samenwerkingsverband.
In september 2025 bracht de St. IKZ een rapport uit over turboliquidaties in de zorg (rapport/rapport)…
Bij een turboliquidatie wordt een rechtspersoon waar geen baten of activa meer in zit en waarvan de aandeelhouders of het bestuur besluiten om de rechtspersoon op te heffen, onmiddellijk opgeheven. Dat zonder tussenkomst van een curator of vereffenaar. 90% van alle zorgondernemingen wordt door middel van een turboliquidatie beëindigd, tegen 2% door een faillissement. Activiteiten van noodlijdende ondernemingen die niet in staat zijn om door te gaan, worden veelal voortgezet vanuit een bestaande rechtspersoon maar in sommige gevallen via een nieuwe rechtspersoon.
Volgens het rapport zijn turboliquidaties en voortzettingen in de zorg kwetsbaar voor misbruik. Citaat: “De zorg lijkt veel gelegenheden voor kwaadwillenden te bieden om snel en makkelijk veel geld binnen te halen, weg te sluizen en bij constatering van onrechtmatigheden door een turboliquidatie te ontkomen aan toezicht en handhaving. De grote bedragen die in de zorg omgaan in combinatie met de versnippering van zorg én toezicht en handhaving maken de zorg aantrekkelijk voor misbruik (einde citaat).”
Deze kwetsbaarheid blijkt uit het feit dat als bij een rechtspersoon onrechtmatigheden worden geconstateerd, een (strafrechtelijk) onderzoek wordt gedaan, boetes dreigen of onterecht uitgekeerde zorggelden worden teruggevorderd, een opheffing of faillissement goed van pas kan komen omdat men op deze manier de schijn wekt dat de onderneming niet meer bestaat en er ook niet veel te halen valt. Dit terwijl bij een voortzetting de activiteiten van de oude onderneming/rechtspersoon worden voortgezet.
Sinds de inwerkingtreding van de Tijdelijke wet transparantie turboliquidatie per 15 november 2023 zijn aandeelhouders/bestuurders weliswaar verplicht om binnen twee weken na een turboliquidatie financiële verantwoording te deponeren bij de Kamer van Koophandel en schuldeisers hierover te informeren. Maar in de praktijk blijkt nauwelijks sprake te zijn van toezicht en handhaving op de naleving van deze verplichting en de juistheid en volledigheid van de gedeponeerde stukken…
Plan van aanpak zorgfraude door huidige kabinet
De plannen van het kabinet zijn beschreven en bevatten onder meer de volgende maatregelen (Kamerbrief, 8 juni 2026 + echte Kamerbrief, 8 juni 2026).
- Strengere toelatingseisen bij aanmelding voor een vergunning, inclusief een integriteitstoets
- Uitbreiding vergunningsplicht naar alle aanbieders, inclusief solisten en onderaannemers. Ook wordt een Verklaring Omtrent het Gedrag (VOG) verplicht voor bestuurders, eigenaren en toezichthouders.
- Meer fysieke controles door toezichthouders bij (risicovolle) zorgorganisaties. De Wet Bibob wordt structureler ingezet om criminele inmenging te weren.
- Betere samenwerking en snellere informatie-uitwisseling tussen gemeenten, zorgverzekeraars, de Nederlandse Arbeidsinspectie en het Openbaar Ministerie.
De genoemde Wet Bibob ((hier/hier/hier) betreft voor het openbaar bestuur de Wet bevordering integriteitsbeoordelingen en deze wet geldt als een (preventief) bestuursrechtelijk instrument. Citaat uit Kamerbrief: “Als er een ernstig gevaar dreigt dat bijvoorbeeld een vergunning wordt misbruikt, kan de bevoegde overheidsinstantie de aanvraag weigeren of de afgegeven vergunning intrekken. Zo wordt voorkomen dat de overheid criminele activiteiten faciliteert en wordt bovendien de concurrentiepositie van bonafide ondernemers beschermd. Om de mate van gevaar te bepalen, kan de overheidsinstantie een advies aanvragen bij het Landelijk Bureau Bibob.”
Het kabinet denkt met al deze maatregelen signalen van fraude, misbruik en ondermijning eerder te herkennen en aan te kunnen pakken.
Tot slot
Een betere onderbouwing over de omvang van zorgfraude is gewenst. Nog mooier zou het zijn als door de vele financiële experts in ons land de omvang van zorgfraude via een Kamerbrief wordt gemeld in een kwantitatieve vergelijking met witwassen en belastingfraude. Of in vergelijking met de “financiële waarde” van gestolen medische gegevens in een ondergrondse economie (rapport, 4 juni 2026 + hier/hier/hier).
Daarnaast is er de noodzaak van aandacht bij verdenking of vermoeden van verdachte signalen (‘focussen en kiezen’). Laat de goede zorgverleners en hun organisaties niet (administratief en fysiek) lijden onder de kwaadwillenden.
De DSW-voorzitter meldt 15.000 nieuwe zorgverleners per jaar (hier). St. IKZ meldt dat in de periode van 2019-2021 meer dan 42.000 zorgaanbieders zijn opgeheven. Waarbij 14% later te linken bleek aan een voortgezette zorgonderneming, voor de helft al binnen 3 maanden (hier). Wordt er in overeenstemming met de regels gehandeld, verspil dan vooral geen schaarse controle energie aan goedwillende starters en/of zorgverleners en hun organisaties (+ blog).
De minister gebruikte in het Tv-programma grote woorden, zoals “zorgmaffia” en “de georganiseerde criminaliteit die in de zorg intrede doet”. Kortom mijn vermoeden is dan dat, met dergelijke woordkeuzes, het ministerie genoeg verdachte zaken al op de plank heeft liggen om snel aan te pakken.
NB:
-plaatje 1 onder blogtitel: rapport Algemene Rekenkamer (2022)
-plaatje 2 uit “Heilige Zorghuisjes”, deel 2 (2026)
-plaatje 3 uit rapport Stichting Informatieknooppunt Zorgfraude (2025)
Eerdere relevante blogs
26.06.2018: Plaats zorgfraude in juist perspectief (ook publicitair, geen gehijg)
01.06.2023: Verander inzet Wtza: naar selectief alléén op specifieke indicatie (maatsch.verantwoord.)
10.07.2024: Faillissement Co-Med noodzaakt tot scherper blik op organisatie en uitvoering zorg
25.10.2024: Zand erover? (Artikelen NRC over Co-Med, nu hoe verder: met HAZ met PE en met commercie?)
22.09.2025: Regulering winstuitkering zorg (winstuitkering, commercie, investeerders, Wibz/PE)
17.12.2025: Wibz en winstuitkering: nieuwe regels in een oud spanningsveld (integer bedr.voer.)
02.01.2026: Niet-gecontracteerde zorg als zondebok van falend zorginkoopbeleid (St.–>CBb)