Citaat: “Het negeren van de wettelijke vertrekplicht kan niet zonder gevolgen blijven. Daarom wordt in dit amendement geregeld dat illegaliteit strafbaar wordt. Door illegaliteit
strafbaar te stellen wordt illegale komst naar en illegaal verblijf in Nederland voorkomen
en bestreden. Illegaal verblijf in Nederland wordt hiermee onaantrekkelijker. Strafbaarstelling van illegaliteit is een noodzakelijke «stok achter de deur» om illegalen te motiveren Nederland te verlaten. Personen of organisaties die illegaal in Nederland verblijvende vreemdelingen helpen onder te duiken zullen op grond van artikel 47 van het Wetboek van Strafrecht ook strafbaar zijn.”

Citaat: “In de Tweede Kamer bestaat eigenlijk geen meerderheid voor de strafbaarstelling. Toch kon het PVV-amendement met een nipte meerderheid worden aangenomen vanwege de afwezigheid van linkse Kamerleden en fouten rond het ‘pairing’-systeem. Het aangenomen amendement was voor het CDA reden om toch niet voor de ‘asielnoodmaatregelenwet’ te stemmen, omdat het strafbaar stellen van mensen die anderen helpen een brug te ver zou zijn”

+

“Het was misgegaan met het ‘pairen’. Enkele Kamerleden die tegen waren, hadden niet goed geregeld dat hun stem zou worden weggestreept tegen die van een voorstander – een oud gebruik in de Kamer. Een blunder, wordt ook in GroenLinks-PvdA gezegd.”

NB:

Het “pairing systeem” in de Tweede Kamer is een ongeschreven regel waarbij Kamerleden van verschillende politieke partijen afspraken maken om elkaars afwezigheid bij stemmingen te compenseren. Zo kan een Kamerlid dat afwezig is wegens bijvoorbeeld ziekte of een buitenlands werkbezoek, toch effectief deelnemen aan het stemproces, omdat een lid van de andere partij die ook afwezig is, hun stem “uitruilt”. Dit systeem wordt niet officieel erkend door de Tweede Kamer, maar is een veelgebruikte gewoonte die helpt om de balans in stemmingen te bewaren, zelfs als Kamerleden verhinderd zijn.

Asielbeleid Demissionair minister David van Weel (Justitie/Asiel, VVD) bevestigt in antwoord op spoedvragen van NSC dat de strafbaarstelling van illegaliteit óók mensen raakt die hulp bieden aan illegale vreemdelingen. Van Weel belooft de partijen nog met de Kamer te debatteren over het „zwaarwegende” advies van de Raad van State voor het amendement ook echt beleid wordt. 

+

NSC wilde dat het kabinet duidelijk zou maken wat de gevolgen zijn voor mensen en organisaties die illegaal verblijvende vreemdelingen „humanitaire hulp” bieden. Zo wilde Kamerlid Diederik Boomsma bevestigd krijgen dat, ”het schenken van een kop soep niet strafbaar is”. Dit kan Van Weel niet toezeggen, omdat het Openbaar Ministerie (OM) verantwoordelijk is voor de handhaving van het strafrecht.

+

‘Ik zal zodra het wetsvoorstel in de Tweede Kamer is aangenomen de Raad van State vragen te adviseren over de vraag of een aanmerkelijke kans bestaat dat ook individuele gedragingen uit menselijkheid of humanitaire hulp onder dit artikel vallen.’

Hij voegde eraan toe dat hij daarna nog met zowel de Tweede als de Eerste Kamer wil ‘beraadslagen over de consequenties’. Dat zou dus voorafgaand aan de behandeling van de wetten in de Eerste Kamer moeten zijn.

Hoe gaat het nu verder?

Om de wet inclusief het amendement toch door de Tweede Kamer te loodsen, werd iets bedacht wat deskundige Grütters een ‘doekje voor het bloeden’ noemt. De Raad van State wordt om een ‘spoedadvies’ gevraagd, specifiek op het punt van ‘individuele gedragingen uit menselijkheid of humanitaire hulp’. Dat advies wordt eerst weer aan de Kamer voorgelegd. Tot die tijd treedt de strafbaarstelling nog niet in werking.

Of dat er ooit van komt, is vanwege de opstelling van de Eerste Kamer sowieso twijfelachtig. De Raad van State werd ruim tien jaar geleden ook al om advies gevraagd over de maatregel, toen het kabinet-Rutte I voornemens was die in te voeren. Toen trok de Raad van State de toegevoegde waarde van strafbaarstelling in twijfel, en merkte op dat handhaving beperkt zal zijn.

Citaat: “Ook hoogleraar gezondheidsrecht in inter­nationaal perspectief Brigit Toebes rekent erop dat het amendement ‘zal sneuvelen’ bij de Raad van State. Zij werkte zelf eerder op de Raad van State-afdeling die wetten toetst aan aanpalende en bovenliggende wetgeving. Daardoor heeft ze ‘vertrouwen in wat de Raad gaat doen’. Ze verwacht zelf dat het amendement stuit op internationale mensenrechten, en dat het ‘bijt’ met de Nederlandse Zorgverzekeringswet. Die dicteert dat mensen zonder verblijfsstatus recht hebben op medisch noodzakelijke zorg. ‘Dus daar kan een arts naar verwijzen.”

“Op 3 juli wordt er gestemd over het strafbaar maken van illegaal verblijf in Nederland. Het amendement waarmee dit wordt geregeld, stelt dat personen of organisaties die illegaal verblijvende mensen helpen onder te duiken ook strafbaar zijn. Het is onduidelijk wat onder ‘hulp bij onderduiken’ wordt verstaan. Zo roept het de fundamentele vraag op of dit betekent dat artsen strafbaar zijn als zij medische zorg verlenen aan mensen die hier illegaal verblijven? 

Het verbieden van medische hulp aan deze groep mensen druist rechtstreeks in tegen de artseneed en de KNMG-Gedragscode voor artsen. De eed en de gedragscode weerspiegelen de heersende morele waarden en normen van onze beroepsgroep en bieden een leidraad voor ons professioneel denken én handelen.  Zowel de eed als de Gedragscode verplichten de arts om ieder mens, dus ongeacht hun verblijfsstatus, noodzakelijke zorg te bieden. Dit is een fundamenteel principe. Ziek zijn stopt niet bij een grens, een paspoort of een politiek idee. 

Als medische beroepsgroep blijven wij ons inzetten voor onze fundamentele waarden: iedereen die zorg nodig heeft, moet die ook kunnen krijgen.”   

+

 Citaat: “Artsen en andere zorgverleners hebben een zorgplicht. Deze zorgplicht is verankerd in nationale wetgeving (zoals de WGBO), in internationale verdragen (zoals het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens), maar ook in de beroepsethiek van artsen, zoals de artseneed en de KNMG-Gedragscode. Hierdoor zijn artsen verplicht om zonder aanzien des persoons medische zorg te verlenen aan iedereen die dat nodig heeft. Deze zorgplicht is niet afhankelijk van de verblijfsstatus van een patiënt.

Het voorgestelde wetsartikel leidt ertoe dat artsen en andere zorgverleners klem kunnen komen te zitten tussen enerzijds hun professionele verplichtingen en anderzijds het risico om strafrechtelijk vervolgd te worden. De KNMG vindt dit onaanvaardbaar.”

“Deze wet maakt de hulp aan mensen die illegaal in Nederland verblijven strafbaar. Het gaat hierbij niet alleen om het geven van een kop soep. Het gaat ook over het bieden van medische zorg. Het aannemen van deze wet leidde tot veel bezorgde reacties, ook in de zorg. Gaan mensen zonder geldige verblijfsvergunning straks nog naar de dokter als ze ziek zijn? En durven zorgverleners hen nog wel te helpen? Voor mij staat één ding als een paal boven water: het recht op medische zorg geldt voor iedereen die in Nederland verblijft. Zorgverleners mogen daarom niet worden gehinderd om hun werk te doen. Zij moeten kunnen handelen volgens de eed die zij hebben afgelegd.”

Citaat: “De voorzitter van de Nederlandse Politiebond Nine Kooiman noemt het strafbaar stellen van hulp aan ongedocumenteerden tegen ANP vrijdag „onuitvoerbaar”. In de Politiewet staat dat politiemensen hulp bieden aan hen die hulp behoeven. „Moeten politiemensen dan eerst naar papieren vragen omdat ze anders zelf strafbaar zijn? Naast alle capaciteitsproblemen ook nog eens onuitvoerbaar. Het strafbaar maken van aanwezigheid in Nederland zonder geldige verblijfsdocumenten stelt de politie voor een onmogelijke, onwenselijke en onwettelijke taak.”

+

Citaat: “Ook hulp door gemeenten strafbaar 

Daarnaast roept de VNG de Tweede Kamer op om niet in te stemmen met de Asielnoodmaatregelenwet (VNG-brief, 2 juli 2025). Deze wet is uitgebreid met het amendement Vondeling dat illegaal verblijf strafbaar stelt. Nadrukkelijk wordt daarbij gewezen op het risico dat ook indirecte hulp aan iemand met illegaal verblijf strafbaar kan worden gesteld op basis van medeplegen. 

Tegenstrijdig 

Het brengt met name gemeenten die nu een basale opvang bieden aan ongedocumenteerden en werken aan hun terugkeer in een onmogelijke positie. Onlangs heeft de rechter de voormalige minister van Asiel & Migratie verplicht om opvang te bieden aan uitgeprocedeerde asielzoekers. Het gisteren aangenomen amendement stelt dat het voor organisaties strafbaar wordt om deze hulp te bieden. De VNG ziet niet hoe gemeenten hier dan uitvoering aan moet gegeven, zonder zelf de wet te overtreden.  

Problemen verplaatsen zich 

Door de strafbaarstelling zullen veel ongedocumenteerden hulp gaan mijden, waardoor de kans op mensenhandel, uitbuiting en dakloosheid toeneemt. Naar verwachting verplaatst deze groep zich naar de straten van steden en dorpen met alle risico’s van dien.” 

Hoofdstuk 1. Grondrechten 

Allen die zich in Nederland bevinden, worden in gelijke gevallen gelijk behandeld. Discriminatie wegens godsdienst, levensovertuiging, politieke gezindheid, ras, geslacht, handicap, seksuele gerichtheid of op welke grond dan ook, is niet toegestaan. 

Beleidsmatig is AZWA het aanvullende vervolg op IZA (passende zorg). In AZWA (3 juli 2025) gaat het om (‘domeinoverstijgende’) samenwerking tussen het medisch en sociaal domein, over de beweging van zorg naar gezondheid en het voorkomen van de zorgvraag, aanpak regeldruk, over een gelijkwaardige toegang tot zorg en welzijn en het afwenden van de prognose van een onbeheersbaar arbeidsmarkttekort. Het AZWA kent 2 grote transitiedoelen, het afwenden van het onbeheersbare arbeidsmarkttekort en een gelijkwaardige toegang tot zorg.