Bijna 1 jaar regeert nu in de Verenigde Staten (VS) het kabinet van president Donald John Trump (DJT). Dagelijks komt er nieuws tot ons op gebied van MAGA, veiligheid, oorlog, internationaal recht, ICE-perikelen, VN/Veiligheidsraad/NAVO, staatsbezoeken, geopolitiek, afhankelijkheid technologie/techbro’s, de cryptomunt $TRUMP en/of economie met handelstarieven.
In deze blog aandacht wat tijdens de tweede ambtstermijn van DJT, samen met zijn minister Robert F. Kennedy Jr. (RFK), hun volksgezondheidskoers en -beleid is en wat dit beleid zou kunnen betekenen voor Europa, c.q. Nederland. Inmiddels is zichtbaar dat RFK als minister van Health and Human Services (HHS), onder de noemer van Make America Healthy Again (MAHA), forse wijzigingen doorvoert in met name het bestuurlijk volksgezondheidsapparaat.
Wat heeft het beleid van DJT/RFK opgeleverd op gebied van zorg en onderzoek? De NRC gaf met twee goede artikelen al inzicht in het antwoord op deze vraag: NRC (1), 26 december 2025 en NRC (2), 26 december 2025. Wat betekent de volksgezondheidskoers van MAGA/MAHA voor Europa, c.q. Nederland?
Een poging tot, niet meer dan dat, samenvatting van VS-zorgbeleid aan de hand van 3 thema’s.
1.Bestuurlijke herinrichting en afbouw van instituties: Kamerbrief VWS, 12 mei 2025 + TK, 24 september 2025
Een van de belangrijkste wapenfeiten bij de start was de terugtrekking van de VS uit het klimaatverdrag van Parijs (hier/hier). Het wetenschappelijk onomstreden feit dat klimaatverandering wordt veroorzaakt door mensen, heeft niet voorkomen dat het Amerikaanse milieuagentschap EPA wijst op ‘natuurlijke processen’ die het klimaat ‘altijd hebben beïnvloed (hier)’. Dit betekent dat bij de aanpak van de gevolgen (zeespiegelstijging, weerextremen, droogte, natuurbranden, uitstoot broeikasgassen etc.) het klimaatprobleem door de grootste wereldeconomie (hier) niet wordt geïnternaliseerd, maar dat er daarentegen juist sprake is van externalisatie. Datasets over klimaatverandering zijn inmiddels verdwenen (hier) en meteorologische instituten krijgen voor klimaatwetenschappelijk onderzoek een budgetkorting (hier).
Het misleidend verhaal heeft waarschijnlijk als doel fossiele industrie te beschermen, inmiddels via vele uitingen vormgegeven (hier + hier + hier + hier).
De impact van klimaatverandering op volksgezondheid zal zich niet beperken tot een specifiek land (hier/hier/hier/hier).
Al in het begin van de ambtstermijn van DJT werd via een Executive Order het lidmaatschap van de Wereldgezondheidsorganisatie WHO opgezegd (hier/hier), waarmee circa 20% van het totale WHO-budget van $3,75 miljard werd teruggetrokken. Dit betekent afbouw of stoppen van projecten op het gebied van vaccinatie, immunisatie, surveillance en voedselveiligheid. Inclusief het niet meer delen van informatie, bijvoorbeeld via het National Institute of Health (NIH) en de Centers for Disease Control and Prevention (CDC, zeg maar het RIVM van de VS). Bijvoorbeeld ten behoeve van surveillance zoals een dashboard waar wereldwijd landen ziektenuitbraken kunnen melden. Of bijvoorbeeld het niet meer delen van informatie op gebied van voedselveiligheid (INFOSAN).
De vrees is verder dat met DJT/RFK politieke inmenging plaatsvindt in traditionele CDC-processen van advisering en besluitvorming (hier/hier).
Het werkprogramma van de WHO moest nadien met ‘herprioriterig’ worden aangepast, ook omdat naast financiering experts uit de VS werden teruggetrokken (hier/hier/hier/hier). Onder andere had deze terugtrekking consequenties voor medische hulpprogramma’s van de WHO voor Oekraïne en Afghanistan.
*USAID (United States Agency for International Development)
Bijna direct na het aantreden van de regering DJT kwam daarnaast het Amerikaanse agentschap voor ontwikkelingssamenwerking, USAID, onder vuur te liggen. De Amerikaanse regering beschuldigde het agentschap van fraude en het verspillen van geld (hier/hier). Meer dan duizend medewerkers werden ontslagen en de financiering van ontwikkelingsprogramma’s werd stilgelegd. In juli 2025 moest USAID officieel de deuren sluiten. Genoemd werd steeds het nadien moeten stopzetten van de HIV- en aidsbestrijding in Afrika, maar in werkelijkheid zijn duizenden financieringsprogramma’s voor hulp beëindigd (hier). Met als consequentie dat lokale gezondheidsinfrastructuren worden geraakt, die vervolgens minder snel met expertise en steun aanwezig kunnen zijn, ook bij (opkomende) gezondheidscrises.
Dit gaat consequenties hebben voor de generieke pandemische paraatheid (blog) als wereldwijde ziektebewaking, want (citaat onze minister in NL): “minder robuust mondiaal surveillance- en monitoringsysteem en verminderde mogelijkheden van organisaties als de WHO om bij uitbraken snel op te kunnen treden en landen te assisteren bij een effectieve aanpak, kan leiden tot grotere uitbraken, met mogelijk pandemisch potentieel (einde citaat).”
Natuurlijk gaan deze bestuurlijke herinrichting en afbouw van (steun aan) instituties gevolgen hebben voor burgers (hier), ook in Europa en Nederland (hier/hier). De invloed van de VS op het wereldtoneel van noodhulp is ook in het nog prille 2026 zichtbaar met de (in) direct toegestane steun aan Israël om tientallen hulporganisaties de toegang te ontzeggen in Gaza en de Westelijke Jordaanoever: hier + hier + hier betekent dit + dit + dit.
2.Make America Healthy Again (MAHA): chronische ziekte als bindend thema
Als een raket schoot RFK begin 2025 uit de startblokken. Een benoemde MAHA-commissie kreeg 100 dagen de tijd om met een plan te komen de toename van chronische ziekten, vooral onder kinderen, te tackelen. Voeding, obesitas, diabetes en leefstijl werden expliciet benoemd als nationale problemen die te lang verwaarloosd zouden zijn.
Politiek gezien was dit een strategische keuze. Chronische ziekte en ongezonde voeding vormen thema’s die brede maatschappelijke steun genieten en minder partijpolitiek beladen zijn dan bijvoorbeeld pandemiebeleid. In deze zin bood MAHA een constructief fundament: niet ziektebestrijding achteraf, maar preventie en structurele verandering van de leefomgeving.
Op 29 april 2025 werd het MAHA-rapport gepresenteerd. In onderstaand kader een samenvatting uit het rapport, met betrekking tot de situatie bij Amerikaanse kinderen.
Bronnen: MAHA-aankondiging + MAHA-rapport (1) + MAHA (2), 29 april 2025
|
“Laten we onze kinderen weer gezond maken. Om het tij te keren en onze kinderen beter te beschermen, moeten de Verenigde Staten daadkrachtig optreden. Onder deze regering zullen we de crisis rond chronische ziekten bij kinderen beginnen om te keren door de grondoorzaken aan te pakken – niet alleen de symptomen. Dit betekent de waarheid nastreven, de wetenschap omarmen en beleid en innovaties implementeren die de groei bevorderen om de gezondheid van kinderen te herstellen. De kinderen van vandaag zijn de werknemers, verzorgers en leiders van morgen – we kunnen deze crisis niet langer negeren. Na een eeuw van kostbare en ineffectieve benaderingen zal de federale overheid een gecoördineerde transformatie van onze voedsel-, gezondheids- en wetenschappelijke systemen leiden. Deze strategische heroriëntatie zal ervoor zorgen dat alle Amerikanen – nu en in de toekomst – langer en gezonder leven, ondersteund door systemen die prioriteit geven aan preventie, welzijn en veerkracht. Maar echte transformatie vereist meer dan een visie – het vereist duidelijkheid. Voordat we handelen, moeten we de omvang van de crisis, de omstandigheden die eraan ten grondslag liggen en de mechanismen waardoor deze blijft groeien, volledig begrijpen. Zonder deze basis dreigen interventies reactief, gefragmenteerd of ineffectief te zijn. Om onze kinderen weer gezond te maken, moeten we beginnen met een gezamenlijk begrip van de omvang van de crisis en vervolgens van de waarschijnlijke oorzaken ervan. Deze analyse biedt die basis – een fundament voor toekomstige inspanningen, gebaseerd op een gemeenschappelijke wetenschappelijke grondslag die vier potentiële oorzaken identificeert achter de toename van chronische ziekten bij kinderen, die de duidelijkste kansen op vooruitgang bieden: · Slechte voeding: Het Amerikaanse voedingspatroon is drastisch verschoven naar ultra bewerkt voedsel (UPF), wat leidt tot een tekort aan voedingsstoffen, een verhoogde calorie-inname en blootstelling aan schadelijke additieven. Bijna 70% van de calorieën van kinderen is nu afkomstig van UPF, wat bijdraagt aan obesitas, diabetes en andere chronische aandoeningen. · Ophoping van chemische stoffen in het milieu: Kinderen worden blootgesteld aan een toenemend aantal synthetische chemicaliën, waarvan sommige in verband zijn gebracht met ontwikkelingsproblemen en chronische ziekten. Het huidige regelgevingskader moet voortdurend worden geëvalueerd om ervoor te zorgen dat chemicaliën en andere blootstellingen niet op elkaar inwerken en een bedreiging vormen voor de gezondheid van onze kinderen. · Gebrek aan fysieke activiteit en chronische stress: Amerikaanse kinderen ervaren ongekende niveaus van inactiviteit, schermgebruik, slaapgebrek en chronische stress. · Overmedicalisering: Er is een zorgwekkende trend van overmatig voorschrijven van medicijnen aan kinderen, vaak ingegeven door belangenconflicten in medisch onderzoek, regelgeving en de medische praktijk. Dit heeft geleid tot onnodige behandelingen en gezondheidsrisico’s op de lange termijn.” |
Ook in eigen land (NL) zijn dit bekende thema’s. Het probleem van de UPF (punt 1 MAHA) kwam aan de orde als 3e voorbeeld in deze blog (blog, 24 november 2025). Gezond voedselaanbod zelfs nog eerder in 2025 (blog).
Ook hier is er ophoping (punt 2 MAHA) van schadelijke chemische stoffen in de leefomgeving (blog/blog/blog/blog/blog), met vaak een weifelende aanpak. Het is blijkbaar moeilijk om bedrijven aan te pakken die ongezonde producten op de markt brengen en houden. En daarnaast (wel) bedrijven te steunen die met gezonde producten (wel) waarde toevoegen aan de samenleving. Curatieve gevolgkosten van bewezen ongezonde producten NIET in rekening (willen) brengen bij de producent zelf, is in NL al decennia beleidsmatig terug te zien bij tabak, vapen, alcohol, andere verslavende drugs, gokken, ongezonde voeding, vuurwerk, PFAS en nog vele andere Zeer Zorgwekkende Stoffen etc. etc.
Gebrek aan mentaal welbevinden (Trimbos, 9 december 2025) en fysieke activiteit blijven (punt 3 MAHA) ook in NL actuele items (blog/blog).
Wat betreft excessieve medicalisering (punt 4 MAHA), er bestaat geen officiële ranglijst van medicijngebruik in landen. Wordt gekeken naar uitgaven aan geneesmiddelen per hoofd van de bevolking, dan staat de VS bovenaan. In de Nederlandse situatie gaat het m.i. bij medicalisering eerder om (ook niet medicamenteuze) overbehandeling (blog) en overdiagnostiek (blog). Naast traagheid en onwil om het zorgstelsel te (willen) hervormen (blog/blog/blog).
Het is prijzenswaardig dat RFK het belang van preventie en leefomgeving (blog, 2021) prominent op de VS-zorgagenda zet.
Toch is niet alles goud wat er blinkt in het zorgbeleid van RFK. Het meest controversieel betreft zijn houding ten opzichte van specifieke vaccins en zijn kritische houding tegenover gevestigde wetenschappelijke instituties…
3.Vaccins, wetenschap: gebrek aan vertrouwen betekent wantrouwen
…Want beleid bij volksgezondheid vraagt vertrouwen in wetenschap en instituties (hier/hier/hier). De inhoud van zorg moet voldoen aan de stand van wetenschap en praktijk, de kosten vloeien voort uit berekende kosten van de organisatie van deze zorg. Dat is in theorie in de VS niet anders dan in NL. Een deel van het wetenschappelijk onderzoek wordt uitgevoerd op universiteiten (NWO/KNAW). Om dit in vrijheid uit te voeren, wordt onderzoeksgeld in VS helaas nu gekort in ruil voor concessies aan de regering (hier/hier/hier/hier). Door twijfel te zaaien over de legitimiteit van instituties en daarnaast wetenschap te politiseren, riskeert DJT en het ministerie van HHS door alle ophef effectief beleid te verliezen, zelfs wanneer formele maatregelen onveranderd blijven.
Zo is bekend dat RFK een wantrouwige houding heeft ten aanzien van mRNA-vaccins. Dit heeft geleid tot het stopzetten van subsidie bij ontwikkeling van mRNA-vaccins in het algemeen (NRC, 6 augustus 2025) en een mRNA-vaccin tegen vogelgriep in het bijzonder (VRT, 30 mei 2025). Juist deze mRNA-technologie is veel effectiever, inclusief vaccinaanpassing bij virusmutaties, dan de voorkeurstechnologie van RFK met vaccinontwikkeling via geïnactiveerde virussen. Ook biedt mRNA-technologie perspectief op toekomstige vaccins tegen aandoeningen (hier), waarvoor nu nog geen vaccin is (infectieziekten, kanker en auto-immuunziekten).
Wat ook maar boven de vaccinmarkt blijft hangen is de door RFK onderhouden mening van de relatie tussen kindervaccins en autisme. Met nu als officieel ministerieel standpunt dat “de wetenschap niet heeft uitgesloten dat er een verband is” (BNR, 21 november 2025). Terwijl er al decennialang bewijs is dat er geen relatie is tussen vaccins en autisme (hier/hier). Toch moesten van RFK in de aanloop naar een standpunt experts van de vaccinadviescommissie worden vervangen.
Een kinderarts in de VS meldt nadien (hier): “Het ondermijnt het publieke vertrouwen in geneeskunde en wetenschappelijk onderzoek en de volksgezondheid: de vaccinatiegraad daalt al jaren. Mazelen is terug (hier), kinkhoest komt bijna terug (hier). Het geeft een heel donker beeld van wat er gebeurt.”
Eind 2025 heeft het CDC op advies van het vaccinteam van RFK het beleid gewijzigd dat niet langer standaard alle pasgeborenen hepatitis B krijgen, maar dat vaccinatie afhankelijk is van risico’s en ouder-arts-beslissing (hier + vergelijk NL).
Vertaald naar de Nederlandse situatie: de VS is qua vaccinatiebeleid geen goed voorbeeld om te volgen. Ook hier zijn er de bekende dreigingen om een adequate vaccinatiegraad tegen kinderziekten te halen (Kamerbrief, 19 juni 2025), met ook hier veel ruis en (des)informatie (hier/hier/hier).
Bij de afhankelijkheid, ook in de zorg, van Amerikaanse technologie ervaart Europa drie drempels:
- De VS die de Digital Services Act van de EU niet lijkt te accepteren (hier/blog/hier/hier).
2. Het gehypet frame, met VS-marketing en met VWS-steun, van AI-mogelijkheden. In deze column spreekt de voorzitter van de raad van bestuur van de Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO) zelfs van “AI-hallucinaties” (Parool, 3 januari 2026).
3. De patiëntrechten komen in het geding (promotieonderzoek UVA, 11 december 2025).
Voor zover bekend is de samenwerking en uitwisseling van gegevens tussen het European Center for Disease Control (ECDC) en het Amerikaanse CDC, maar ook tussen het Europees Medicijnagentschap (EMA) met de Amerikaanse Food and Drug Administration (FDA + hervormingslijst + hier) nog goed te noemen. Wel meldt het NRC-artikel dat er door de regering beurzen zijn ingetrokken (+ hier/hier/hier/hier/hier/hier/hier), waarmee onderzoek werd gedaan naar gezondheidsverschillen tussen Amerikanen, naar genetisch onderzoek bij mensen met Afrikaanse roots en naar genetische overeenkomst tussen verschillende tumoren.
Met een presidentieel decreet werden in mei 2025 farmaceutische bedrijven in Amerika opgedragen de prijzen van hun recept plichtige medicijnen te verlagen tot het niveau van andere landen. DJT bekritiseerde ook Europa en zei dat Europese landen te weinig betalen voor geneesmiddelen en dat dit moet veranderen (hier + hier + hier + hier + hier + hier+ hier + hier + hier). Met eind 2025 als uitkomst van dit dreigement dit resultaat: hier/hier.
Tot slot
Op 20 januari 2025 werd DJT voor de tweede keer ingezworen als 47ste president van de Verenigde Staten.
Citaat DJT destijds uit de inaugurele rede, 20 januari 2025
|
“We hebben een volksgezondheidssysteem dat tekortschiet in tijden van rampen, terwijl er meer geld aan wordt uitgegeven dan aan welk ander land ter wereld ook. En we hebben een onderwijssysteem dat onze kinderen leert zich te schamen – in veel gevallen zelfs ons land te haten, ondanks de liefde die we zo wanhopig proberen hun te geven. Dit alles zal vanaf vandaag veranderen, en wel heel snel. Mijn recente verkiezing is een mandaat om een afschuwelijk verraad en al die andere vormen van verraad die hebben plaatsgevonden, volledig en definitief terug te draaien en het volk hun vertrouwen, hun welvaart, hun democratie en, inderdaad, hun vrijheid terug te geven. Vanaf dit moment is het verval van Amerika voorbij.” |
Wat er sindsdien allemaal is gebeurd, is teveel om op te noemen, maar zal ongetwijfeld onderwerp van gesprek zijn bij vele politieke analyses (hier/hier/hier/hier/hier/hier + ‘eerste 100 dagen’ etc.) rond de datum van de eerste verjaardag.
Dat DJT zich niet altijd positief heeft uitgelaten over de EU (hier–hier, hier–hier/hier–hier–hier) betekent dat multilaterale samenwerking, met als basis een politiek gericht op waarden en internationaal recht, er niet makkelijker op wordt. Met zelfs kans op escalatie gezien Amerikaanse macht tegenover voorlopig nog Europese afhankelijkheid. De EU zal met de kennis van nu na 1 jaar DJT/RFK minder kunnen leunen op de VS als stabiele partner in beleid bij volksgezondheid, wetenschap en beschikbaarheid geneesmiddelen. De hoop is dat de 27 EU-landen de noodzaak van Europese autonomie niet alleen voelen, maar in gezamenlijkheid daar ook naar handelen.
Nationaal nog van extra belang, gezien de route alhier naar de zorgparagraaf in een nieuw regeerakkoord. Pleiten dan ook 15 politieke partijen in NL nu gezamenlijk voor een sterkere EU?
Maar er is ook een gedeeld belang tussen VS en EU. Namelijk dat een sterke gezondheidszorg een randvoorwaarde is voor een goed functionerende samenleving en een essentiële pijler van welvaart en welzijn. Dat was al zo en dat blijft zo, waar je ook woont.