Meer zorg, minder overzicht…, maar integrale jeugdzorg begint… dichterbij (1)

   Alleen het eerste deel van bovenstaand plaatje laat al zien hoe complex jeugdzorg qua levering en inkoop in Nederland is geregeld. Noodzakelijk integrale jeugdzorg bij medische, mentale, emotionele, functionele, opvoedkundige, sociaal-maatschappelijke, ontwikkelings- en gedragsproblemen laat zich niet makkelijk via bewust gescheiden wegen regelen (voorbeeld). Zeker niet gezien de impact en wederkerigheid van het resultaat van jeugdzorg op aanpalende domeinen als onderwijs, veiligheid, kinderopvang, volwassenzorg, sociaal mediabeleid en sociale zekerheid.

In deze blog een pleidooi voor aanpak opnieuw de route van het uitvoeringsplan te volgen.

Wat ook niet helpt is dat sinds de inwerkingtreding van de Jeugdwet er al 5 verschillende bewindspersonen, exclusief bewindspersonen van J&V voor jeugdbescherming, zijn geweest die als staatssecretaris bij VWS de portefeuille Jeugd/jeugdzorg onder zich hadden. Continuïteit van zorg is niet alleen van waarde in de zorg (hier), maar ook in de politiek bij beleid.

In het kabinet-Jetten krijgt de portefeuille jeugdzorg/jeugd, zorg en sport een ministeriële verantwoordelijkheid en gaat vallen onder de minister van Langdurige Zorg, Jeugd en Sport.

Bij de recente evaluatie van de Jeugdwet (2015) moest na 10 jaar (hier/hier) door de Jeugdautoriteit worden geconcludeerd dat de beoogde transformatiedoelen (zie volgend plaatje) nog altijd niet zijn gerealiseerd. De in aanloop naar de Jeugdwet geuite bezwaren (Raad van State, Centraal Planbureau, kinderpsychiaters/blog) werden destijds om politieke reden terzijde geschoven. Gemeenten werden na 2015 verantwoordelijk voor jeugdzorg, inclusief de meest complexe vormen daarvan. Een fout besluit. Excuses zijn nooit gemaakt.

Het resultaat van 10 jaar Jeugdwet

Het resultaat: het beroep op specialistische jeugdzorg is niet verminderd, terwijl het beroep op lichtere zorgvormen fors is toegenomen (hier/hier). Meer jeugdigen krijgen jeugdzorg dan tien jaar geleden (hier), de aantallen trajecten per jeugdige zijn toegenomen, de zorgtrajecten duren langer en zijn tussen 2015 en 2024 met 36 procent gestegen bij jeugdhulp zonder verblijf: van gemiddeld 297 dagen naar 403 dagen. Ook zijn de administratieve lasten, net als in andere sectoren, gestegen.

Begin deze eeuw kreeg 1 op de 27 jeugdigen onder de 18 jaar een vorm jeugdzorg, dat was in 2015 al 1 op de 10 en inmiddels 1 op de 7 jeugdigen. Dat zijn er op een totaal van 3,3 miljoen aanwezige jeugdigen (0-18 jaar) zo’n ruim 471.000 (CBS). Verder zijn de hoogste percentages jongeren met jeugdhulp te vinden binnen de groep van 20% laagste huishoudinkomens. Op 1 oktober 2025 verbleven nog 405 jongeren in de gesloten jeugdhulp.

De kosten zijn gestegen en sinds de decentralisatie verdubbeld € 3,6 miljard naar € 8,1 miljard per jaar. Waarbij 29% van de totale middelen voor jeugdzorg wordt besteed aan kosten gericht op het organiseren en coördineren van zorg. Dit betreft onder andere het organiseren van de toegang tot hulp en ondersteuning in het sociaal domein, het ontwikkelen van gemeentelijk beleid, inkoop en facturatie, monitoring en verantwoording, en huisvestings- en ICT-kosten van de medewerkers die deze taken uitvoeren. Bij start van de Jeugdwet werd een efficiencykorting van € 450 miljoen toegepast op destijds een totaalbedrag aan jeugdhulp van € 3 miljard.

Sinds 2015 zijn er 1.500 nieuwe jeugdhulpaanbieders bijgekomen. Onderzoeksjournalistiek van FTM benoemt zelfs dat het aantal zorgaanbieders is gestegen van 120 in 2014, naar zo’n 6.000 nu. Niet alleen de wachtlijsten groeien (hier/hier/hier), onder andere door personeelstekorten (FNV, 9 april 2025). Maar ook het probleemdossier van FTM (“Jeugdzorg in het rood”) over jeugdzorg groeit als maar, bij specifiek hun onderzoek naar geldstromen in de jeugdzorg.

Kortom, er is zowel in als aanpalend buiten de jeugdzorg veel werk te verrichten. De beoogde integrale aanpak komt voorlopig niet van de grond, maar lijkt dichterbij te liggen dan misschien wordt gedacht.

Wat gaat het nieuwe kabinet na 23 februari 2026 doen?

Mijn samenvatting item “Jeugdzorg” (Coalitieakkoord Aan de slag, 30 januari 2026, pg.55)

Conclusie: het coalitieakkoord bevat ten aanzien van jeugdzorg weinig nieuws. Normatief correcte zinnen, geen toegelichte uitvoeringsplannen over snel te bereiken doelen. Geen melding over gevoelde urgentie ten aanzien van de aanpak.

Wat was de doelstelling (2015), wat het resultaat (2025), wat nu de aanpak?

Het plaatje op de volgende pagina is een tweeluik. Het bovenste deel van de afbeelding toont uit 2015 de agenda met de 5 doelstellingen bij introductie van de Jeugdwet. Het uitgangspunt “één gezin, één plan, één regisseur” is een goed uitgangspunt, maar die ene regisseur kan nooit alles overzien, nog los van de impact vanuit het sociale domein, zolang jeugdzorg binnen 5 stelselwetten vorm krijgt.

In het onderste deel is zichtbaar dat de explosieve groei van jeugdzorg vooral tot stand komt via jeugdhulp door het wijkteam (+ 90 procent).

Het uitvoeringsplan als ‘verbeterplan’ met 8 kernonderdelen staat als schema in het eerste plaatje. Wie denkt de relatie tussen de stappen 1 t/m 4 enerzijds en anderzijds de stappen 5 tot en met 8 uit dat plan los te kunnen koppelen, zal vroeg of laat met nadelige consequenties voor jeugdigen geconfronteerd worden. Dat is een harde les van de laatste 10 jaar.

De Stand van de Jeugdzorg 2025 (Jeugdautoriteit, november 2025, pg.7 en pg.19)

De rode draad op beleidsniveau jeugdzorg: de Hervormingsagenda jeugd 2023-2028 (HAJ)

Het doel van de Hervormingsagenda Jeugd, destijds opgesteld door partijen uit de ‘Vijfhoek’, is ervoor te zorgen dat kinderen en gezinnen die hulp nodig hebben, zo snel mogelijk de juiste hulp en ondersteuning krijgen, het liefst in de eigen leefomgeving. Deze agenda is als een soort bestuurlijk akkoord gezamenlijk met afspraken, met als participanten cliëntenorganisaties, professionals, jeugdzorginstellingen, gemeenten en het rijk (VNG + VWS), tot stand gekomen. Een “deskundigencommissie” monitort nadien de voortgang van deze afspraken (blog/blog), voor het eerst in januari 2025 (rapport ‘Groeipijn’) en in 2028 opnieuw.

Wat in deze jeugdsector met name opvalt is een tsunami aan beleidspapier en adviezen, een overkill zonder dat er keuzes worden gemaakt en zonder dat keuzes in een plan van aanpak via 8 stappen zijn uitgewerkt. Een soort politieke impotentie, verpakt in veel cadeaupapier. Zo lagen er alleen al eind 2024 (blog) bij een debat 328 pagina’s beleidspapier op tafel (HAJ: 78 + Kamerbrief: 39 + Notitie Verslag: 211).

Houdt het simpel, vul het uitvoeringsplan in en ga aan de slag!

Als uiting van deze uitspraak heb ik wederom de gepubliceerde constateringen en goede adviezen van de laatste tijd in de jeugdzorg gevolgd en chronologisch op een rij gezet. Maar wie integreert 5W1H?

Trek er maar rustig een paar dagen voor uit om het te lezen. Papier is en blijft geduldig….

Beleidsinformatie, adviezen en meningen bij zorg en welzijn van jeugdigen (in chronologie)

De rode draad op uitvoeringsniveau jeugdzorg: 3 uitgangspunten, 8 processtappen

Het tot nu toe geschetste beeld over jeugdzorg is niet positief en daar is alle reden voor. Toch zijn er ook wel enkele positieve ontwikkelingen zichtbaar, zonder dat daarbij succes verzekerd is.

Mijn gewenst beleid bij jeugdzorg bevat 3 uitgangspunten, via 8 stappen te realiseren.

Allereerst tijdig geleverd integrale gezinsgerichte steun aan jeugdige in de eigen leefomgeving (1). Eerst een nulde lijn (digitaal of netwerk), met nadien laagdrempelige basiszorg, met een professioneel interdisciplinair wijkteam in nabijheid, zich houdend (hier/hier) aan landelijke kwaliteitsstandaarden (2). Betrek jongeren/ouders bij te maken keuzes voor hun eigen hulp, en bij beleidsontwikkeling, door hen een betere rechtspositie (hier/hier) te geven (3).

Vervolg: maandag 23 februari 2026…

Meer zorg, minder overzicht…, maar integrale jeugdzorg begint… dichtbij (2)